آیا تا به حال لحظهای را تجربه کردهاید که انجام یک کار ساده مثل برخاستن از صندلی یا بستن دکمه پیراهن، به یک چالش تبدیل شود؟ وقتی بدن آن طور که باید، همراهی نمیکند، بسیاری از کارهای روزمره سخت، و گاهی حتی غیرممکن به نظر میرسند. در اینجاست که کاردرمانی جسمی وارد عمل میشود. این رشته، تلفیقی از دانش و همدلی است که به افراد کمک میکند تواناییهای حرکتی خود را بازیابند و بتوانند فعالیتهایی را که برایشان اهمیت دارد، دوباره انجام دهند. در ادامه، به این موضوع میپردازیم که کاردرمانی جسمی چیست، چه اهدافی را دنبال میکند و چگونه میتواند تغییری واقعی در روند بهبود افراد ایجاد کند.
برای تعیین وقت شما میتوانید با کلیک بر روی کلمه دریافت نوبت زمان مشاوره و نوبت خود از مرکز جامع توانبخشی ایران را تعیین کنید.
کاردرمانی جسمی در یک نگاه
پیش از آنکه وارد جزئیات شویم، بهتر است یک نگاه کلی به کاردرمانی جسمی داشته باشیم. جدول زیر، به صورت خلاصه آنچه لازم است درباره این روش درمانی بدانید را در اختیار شما میگذارد.
| عنوان | توضیح |
|---|---|
| تعریف | شاخهای از کاردرمانی که به بهبود تواناییهای فیزیکی، حرکتی و عملکرد اندامها میپردازد. |
| مخاطبان هدف | کودکان و بزرگسالان با مشکلات حرکتی، سکته مغزی، آسیبهای نخاعی، اماس، فلج مغزی، ارتوپدی و… |
| اهداف اصلی | افزایش استقلال در فعالیتهای روزمره، کاهش درد و محدودیت حرکتی، تقویت عضلات و تعادل بدن. |
| روشها و تکنیکها | تمرینات اختصاصی عضلانی، تمرینات تعادلی، آموزش الگوهای حرکتی صحیح، تمرینات عملکردی روزمره. |
| محیط درمان | کلینیکهای کاردرمانی، بیمارستانها، مراکز توانبخشی و خدمات در منزل. |
| مزایای کاردرمانی جسمی | پیشگیری از بدتر شدن بیماری، افزایش تحرک، کاهش نیاز به مراقبت دیگران. |
| تعداد جلسات پیشنهادی | بسته به شرایط فرد، نوع مشکل و شدت اختلال؛ معمولا به صورت مداوم و بلندمدت توصیه میشود. |
| چه زمانی باید شروع کرد؟ | هرچه زودتر پس از تشخیص اختلال یا بروز آسیب، شروع درمان موثرتر و نتایج پایدارتری خواهد داشت. |
کاردرمانی جسمی چیست و چرا اهمیت دارد؟
گاهی در زندگی، پیامدهایی مثل آسیبهای جسمی، بیماریهای عصبی یا حتی شرایط مادرزادی باعث میشوند تواناییهایی را از دست بدهیم که قبلا ساده و طبیعی به نظر میرسیدند؛ مثل راه رفتن، لباس پوشیدن یا حتی بلند شدن از روی صندلی. در چنین شرایطی، بدن نیاز به بازآموزی دارد، اما نه فقط با تمرین، بلکه با روشی دقیق، علمی و هدفمند. کاردرمانی جسمی دقیقا برای همین منظور طراحی شده است تا به افراد کمک کند دوباره به فعالیتهای روزمره خود بازگردند.
کاردرمانی جسمی فقط تمرین دادن عضلات نیست. این نوع درمان نگاه متفاوتی به انسان دارد. به جای تمرکز صرف بر عضلات یا مفاصل، به این فکر میکند که فرد چگونه میتواند دوباره کنترل زندگی خود را به دست بگیرد. اینجا، درمانگر تنها نقش آموزش دهنده ندارد؛ بلکه همراه میشود که با برنامهای شخصی سازیشده، شما را در مسیر توانمند شدن همراهی کند. چه به دنبال بهبود پس از سکته مغزی باشید، چه با بیماریهای حرکتی مزمن دستوپنجه نرم میکنید، یا حتی فرزندتان در رشد حرکتی دچار تاخیر است، کاردرمانی جسمی میتواند به شکل ملموس و کاربردی، تغییر ایجاد کند.
در فرآیند کاردرمانی جسمی، ابتدا تواناییها، محدودیتها و نیازهای واقعی شما بررسی میشود. سپس برنامهای تدوین میشود که شامل تمرینهای عملی، آموزش فعالیتهای روزانه، اصلاح الگوهای حرکتی و در صورت لزوم، معرفی ابزارهای کمکی است. هدف نهایی فقط بهتر شدن نیست؛ هدف این است که بتوانید دوباره مستقل باشید، دوباره کارهایی را انجام دهید که برایتان ارزشمند هستند و حس کنترل را به زندگی خود بازگردانید.
کاردرمانی جسمی برای کدام بیماریها کاربرد دارد؟
کاردرمانی جسمی یکی از شاخههای حیاتی در حوزه توان بخشی است که به بازگرداندن عملکرد حرکتی افرادی که دچار محدودیت های فیزیکی شدهاند، میپردازد. این روش درمانی طیف وسیعی از بیماریها و شرایط جسمی را پوشش میدهد و میتواند به بیماران در مراحل مختلف بیماری کمک کند تا به استقلال بیشتری در زندگی روزمره دست یابند.
درمان بیماران سکته مغزی
یکی از شایع ترین کاربردهای کاردرمانی جسمی، درمان بیمارانی است که دچار سکته مغزی شدهاند. پس از سکته، بسیاری از افراد با ضعف عضلانی، مشکلات تعادلی و اختلال در انجام حرکات روزمره مواجه میشوند. برنامههای کاردرمانی با تمرینهای هدفمند و تکنیکهای خاص، به بهبود عملکرد عضلات و بازیابی حرکت کمک میکند. کاردرمانی جسمی برای بیماری های زیر کاربرد دارد:
کاربرد در بیماریهای عضلانی–اسکلتی
کاردرمانی جسمی همچنین نقش مهمی در درمان بیماریهای عضلانی–اسکلتی مانند آرتروز، شکستگیهای استخوان، آسیبهای رباطی و التهاب مفاصل ایفا میکند. در این شرایط، تمرینات خاص و آموزشهای لازم باعث کاهش درد، افزایش دامنه حرکتی و تقویت عضلات اطراف مفصل میشود که در نتیجه فعالیتهای روزانه آسانتر انجام میگیرد.
بیماریهای نورولوژیک مزمن
در بیماریهای نورولوژیک مزمن مثل پارکینسون، اماس و آسیبهای نخاعی، کاردرمانی جسمی به حفظ تواناییهای حرکتی، تعادل و هماهنگی کمک میکند و روند پیشرفت بیماری را کند میسازد.
کاردرمانی جسمی در کودکان
در کودکان نیز، کاردرمانی جسمی به درمان اختلالاتی مانند فلج مغزی، تاخیر رشد حرکتی و مشکلات حرکتی ناشی از بیماریهای مادرزادی کمک میکند تا مهارتهای حرکتی پایه تقویت شده و استقلال بیشتری پیدا کنند.
کاردرمانی جسمی پس از جراحیهای ارتوپدی
علاوه بر این، پس از جراحیهای ارتوپدی و ترمیمی مانند تعویض مفصل زانو یا جراحی ستون فقرات، کاردرمانی جسمی بخش ضروری برنامه توانبخشی است که به بازگرداندن عملکرد و جلوگیری از عوارض ناشی از بیتحرکی کمک میکند.
در ویدئوی زیر، کودکی را میبینید که با استفاده از تکنیکهای اصلاح راه رفتن در مرکز توانبخشی ایران و خدمات کاردرمانی جسمی، توانسته بهخوبی راه رفتن را بیاموزد و حرکتش بهبود یابد.
شما می توانید از طریق سامانه ۲۴ ساعته نوبت دهی آنلاین مرکز جامع توانبخشی ایران نسبت به ثبت نوبت برای خدمات کاردرمانی جسمی اقدام فرمایید و همچنین با شماره گیری شماره تماس درج شده در پایین است مناطق تحت پوشش کاردرمانی جسمی این موسسه مطلع شوید.
چند جلسه کاردرمانی جسمی برای بهبود کامل کافی است؟
یکی از پرسشهای رایج افرادی که به کاردرمانی جسمی مراجعه میکنند، مدت زمان و تعداد جلسات مورد نیاز برای مشاهده نتایج ملموس است. پاسخ دقیق به این سوال به عوامل متعددی بستگی دارد و نمیتوان یک عدد ثابت برای همه بیماران در نظر گرفت.
اولین نکته مهم، نوع و شدت بیماری یا آسیب است. به عنوان مثال، بیمارانی که دچار آسیبهای خفیف عضلانی یا اسکلتی شدهاند، ممکن است تنها به چند جلسه کاردرمانی نیاز داشته باشند تا بهبودی قابل توجهی را تجربه کنند. در مقابل، افرادی که مشکلات نورولوژیک پیچیده یا بیماریهای مزمن دارند، معمولا به دورههای طولانی تر و برنامههای منظم تری نیاز دارند.
عامل دیگری که در تعیین تعداد جلسات موثر است، سن و وضعیت کلی سلامت بیمار است. افراد مسن تر یا کسانی که به بیماریهای همراه مبتلا هستند، روند بهبودی کندتری دارند و به مراقبت طولانی تر نیاز خواهند داشت.
اهداف درمانی نیز نقش کلیدی در برنامه ریزی جلسات کاردرمانی جسمی ایفا میکنند. اگر هدف فقط کاهش درد و بهبود حرکات پایه باشد، ممکن است تعداد جلسات کمتر باشد، اما در صورتی که هدف بازگرداندن کامل عملکرد یا یادگیری مهارتهای جدید حرکتی باشد، جلسات بیشتری لازم خواهد بود.
معمولا برنامه کاردرمانی جسمی با ارزیابی اولیه آغاز شده و بر اساس پیشرفت بیمار، جلسات بهصورت هفتگی یا چند بار در هفته برگزار میشود. در بسیاری از موارد، روند بهبودی در بازه زمانی ۴ تا ۱۲ هفته نمایان میشود، اما برخی بیماران ممکن است نیاز به جلسات بیشتر برای حفظ و تثبیت نتایج داشته باشند.
در نهایت، همکاری و مشارکت فعال بیمار در انجام تمرینات خارج از جلسات و رعایت توصیههای درمانگر، تاثیر قابل توجهی در کاهش تعداد جلسات و سرعت بهبودی دارد.
بخشهای مختلف کاردرمانی جسمی
کاردرمانی جسمی به عنوان یکی از دو بخش خیلی مهم کاردرمانی خود بسیار گسترده و بخشهای مختلفی را تحت پوشش قرار خواهد داد. هر کدام از این بخشها میتوانند به تنهایی به عنوان یک تخصص جداگانه مطرح شوند. در نظر داشته باشید که این تقسیم بندی به خاطر تخصصی شدن حوزه کاردرمانی جسمی است و در راستای مراجع محور بودن این رشته قرار دارد. کاردرمانی جسمی چه در کودکان، چه در بزرگسالان و چه در سالمندان هدف نهایی یکسانی دارند که رساندن فرد به حداکثر استقلال ممکن است. بنابراین تفاوت آنها بیشتر به نوع تمرینات و تکنیکهای درمانی مربوط خواهد شد. کاردرمانی جسمی را میتوان به سه بخش زیر تقسیمبندی کرد:
در ویدئوی زیر نمونه هایی از کاردرمانی کودکان در مرکز جامع توانبخشی ایران را مشاهده میکنید.
1- کاردرمانی جسمی کودکان و نوجوانان
کاردرمانی جسمی کودکان بخشی از کاردرمانی است که بر کودکان و نوجوانانی که با چالشهای مربوط به رشد حرکتی، شرایط مادرزادی یا آسیبهای اکتسابی مواجه هستند، تمرکز دارد. این افراد عموما از همان بچگی و نوزادی مشکلاتی را تجربه خواهند کرد و از آنجایی که توانایی بیان مشکلات خود را ندارند، درک و فهمیدن مشکلات آنها نسبت به بزرگسالان سختتر خواهد بود. همچنین این افراد عموما به خدمات زودهنگام نیاز خواهند داشت. چرا که بسیاری از اختلالات دوران کودکی در سنین پایینتر بهتر به درمان جواب خواهند داد. از طرفی دیگر بازی درمانی تکنیک مورد استفاده برای کودکان است که در بزرگسالان با روشهای دیگر جایگزین خواهد شد.
بخش جسمی کاردرمانی کودکان تلاش میکند که فرد را به رشد طبیعی و همگام با همسالان خود برساند. به این منظور تمرکز خاصی بر طی کردن به موقع مراحل رشد حرکتی خواهند داشت. برای نمونه کودکی که مرحله گردن گرفتن را طی نکرده است در نشستن و همچنین ایستادن هم به مشکل خواهد خود. بنابراین با طی کردن مراحل رشد پایینتر، فرد راحتتر میتواند به مراحل بالاتر برسد. کنترل رفلکسهای نوزادی، رشد مهارتهای حرکتی درشت و ریز از دیگر اهداف مهم کاردرمانی جسمی کودکان است.
2- کاردرمانی جسمی بزرگسالان
بخش دیگری از کاردرمانی جسمی به درمان اختلالاتی میپردازد که در دوران بزرگسالی بروز پیدا خواهند کرد. برای نمونه ام اس یا سکته مغزی عموما در بزرگسالی خود را نشان خواهند داد. به دلیل اینکه این افراد عموما قبل از آسیب توانایی انجام بسیاری از کارها را داشتهاند، کاردرمانی بیشتر اهداف خود را مبتنی بر بازیابی تواناییهای از دست رفته قرار خواهد داد. مثلا برای این افراد خیلی مهم است که بتوانند رانندگی کنند یا بتوانند فعالیتهای مربوط به کار خود را مجددا انجام دهند. در نظر داشته باشید که این افراد معمولا مشکلات روحی مانند افسردگی را نیز تجربه خواهند کرد. بنابراین لازم است که به این جنبه هم توجه لازم نشان داده شود.
3- کاردرمانی جسمی سالمندان
با بالا رفتن سن بیماریها و مشکلات زیادی خود را نشان خواهند داد. تغییرات دژنراتیو خود را نشان میدهند و عضلات و توان فرد تحلیل خواهد رفت. به گونهای که فرد اگر بیماری خاصی را هم تجربه نکند، باز هم ممکن است تواناییهایش کاهش پیدا کند. علاوه بر آن برخی از بیماریها هم ممکن است بروز پیدا کنند. برای نمونه پارکینسون بیشتر در افراد سالمند خود را نشان خواهد داد. همچنین زمین خوردن نگرانی قابل توجهی برای سالمندان است که اغلب منجر به آسیب دیدگی و از دست دادن استقلال میشود. بنابراین باید کاردرمانگران استراتژیهایی را برای مقابله با این موضوع توسعه دهند.
کاردرمانی جسمی سالمندان چندین هدف مختلف را دنبال خواهد کرد. جلوگیری از بدتر شدن مشکلات فرد اولین هدف کاردرمانی است و سپس کاردرمانگران تلاش خواهند کرد که تواناییهای از دست رفته فرد را بازیابی کنند. در صورتی که این اهداف قابل دسترسی نباشند کاردرمانگران روشهای جبرانی را به فرد آموزش داده و با تغییر شرایط و محیط تلاش میکنند استقلال فرد را تا جای ممکن حفظ نمایند.
کاردرمانی جسمی حرکتی چه اهدافی دارد؟
کاردرمانی جسمی هم مانند کاردرمانی ذهنی به دنبال بهبود شرایط فرد و رساندن وی به حداکثر استقلال است. رسیدن به استقلال هم از طریق کسب توانایی برای انجام فعالیتهای روزمره زندگی امکان پذیر است. برای دستیابی به این هدف، کاردرمانی تلاش میکند که همه موانع جسمی و حرکتی را از میان بردارد. بنابراین یک سری اهداف ریز و کوتاه مدتتر برای خود تعریف خواهد کرد تا هم بتواند روند درمانی مشخصی را تعیین کند و هم بتواند میزان پیشرفت فرد را در هر مرحله اندازهگیری کند. با این اوصاف مهمترین اهداف کوتاه مدت و میان مدت کاردرمانی جسمی و حرکتی شامل موارد زیر است:
1- طی کردن مراحل رشد حرکتی
یکی از مهمترین اهداف کاردرمانی جسمی کمک به کودکان است تا بتوانند مراحل رشد حرکتی خود را به خوبی طی کنند. تاخیر در طی کردن هر کدام از این مراحل باعث خواهد شد که کودک در دستیابی به مراحل بالاتر دچار اختلال شود. برای نمونه کودک فلج مغزی که توانایی نشستن را کسب نکرده است به احتمال زیاد در راه رفتن هم با تاخیر روبرو خواهد شد. طی کردن مراحل رشد حرکتی در نهایت فرد را قادر به راه رفتن خواهد کرد.
2- بهبود مهارتهای حرکتی درشت
مهارتهای حرکتی درشت در کاردرمانی به هماهنگی و کنترل ماهیچههای بزرگ بدن، به ویژه ماهیچههایی که در فعالیتهایی مانند خزیدن، راه رفتن، دویدن، پریدن و ورزش استفاده میشوند، اشاره دارد. بهبود مهارتهای حرکتی درشت به رشد تعادل و هماهنگی اندامها، بهبود قدرت و استقامت بدن و افزایش آگاهی از بدن کمک میکند.
با کلیک روی دکمهی زیر، وارد بانک اطلاعاتی کامل مراکز کاردرمانی جسمی در سراسر کشور شوید. در این بخش میتوانید آدرس، شماره تماس، تخصصها و نظرات کاربران درباره هر مرکز را بهراحتی مشاهده کنید و بهترین انتخاب را داشته باشید. فقط کافیست روی دکمه زیر کلیک کنید:
3- بهبود مهارتهای حرکتی ظریف
مهارتهای حرکتی ظریف در کاردرمانی به هماهنگی و کنترل ماهیچههای کوچکتر دست و انگشتان و همچنین هماهنگی بین دست و چشم اشاره دارد. این مهارتها برای انجام وظایف دقیق که نیاز به مهارت و کنترل دارند، بسیار مهم هستند. این مهارتها نقش مهمی در فعالیت های روزمره زندگی، کار و بازی دارند. دستکاری اشیا کوچک، هماهنگی چشم و دست، توانایی نوشتن و نقاشی کردن، قیچی کردن، بستن دکمه، زیپ و کمربند، غذا خوردن و بسیاری دیگر از فعالیتهایی که به صورت روزانه با آنها درگیر هستیم نیازمند بهبود مهارتهای حرکتی ریز هستند.
4- کاهش درد
بسیاری از مشکلات جسمی با درد و رنج همراه هستند به گونهای که انجام کارهای مختلف را برای فرد سختتر خواهند کرد. برای نمونه کسی که دچار شکستگی در استخوان بازو شده است، ممکن است درد شدیدی را تجربه کند. کاردرمانی جسمی در این موارد تلاش خواهد کرد که با استفاده از تکنیکهای درمانی مختلف میزان درد فرد را کاهش دهد.
5- بازآموزی حسی
در برخی از موارد ممکن است مسیرهای حسی به سمت مغز دچار آسیب شوند در نتیجه فرد در درک حسهای مختلف دچار اختلال خواهد شد. برای نمونه در شکستگیهایی که عصبهای دست را درگیر میکند، حس لامسه فرد در دستش با مشکل روبرو خواهد شد. بازآموزی حسی به فرد کمک میکند که درک بهتری از محیط داشته باشد و از آسیب بیشتر جلوگیری خواهد کرد. همچنین فعال سازی مسیرهای حسی به بهبود مسیرهای حرکتی کمک خواهد کرد.
6- افزایش دامنه حرکتی
یکی دیگر از اهداف مهم کاردرمانی جسمی کمک به بهبود دامنه حرکتی مفاصل است. اسپاستیسیتی و کانتراکچر عضلات، سفتی تاندونها و لیگامانها، بی حرکتی طولانی و مشکلات مفاصل تنها بخشی از دلایلی است که دامنه حرکتی را محدود خواهد کرد. محدود شدن دامنه حرکتی باعث میشود که فرد نتواند مفصل خود را به صورت کامل باز کند. برای نمونه فرد نمیتواند شانه خود را به صورت کامل باز کند. در نتیجه در شستن سر یا پوشیدن کاپشن دچار مشکل خواهد شد. کاردرمانی جسمی با تکنیکهایی مانند تمرینات کششی، وزن اندازی و تمرینات تقویتی به افزایش دامنه حرکتی کمک خواهند کرد.
کاردرمانی جسمی چه مزایایی دارد؟
همان طور که اشاره کردیم کاردرمانی جسمی یکی از شاخههای توانبخشی است که هدف آن افزایش عملکرد بدنی و بهبود توانایی انجام فعالیتهای روزمره در افرادی است که به دلایل مختلف، دچار محدودیتهای جسمانی شدهاند. این حوزه نه تنها به بهبود حرکات عضلانی کمک میکند، بلکه نقش کلیدی در بازگرداندن استقلال فرد در زندگی شخصی، شغلی و اجتماعی دارد. کار درمانی جسمی مزایای زیر را دارد:
بهبود حرکت و افزایش دامنه حرکتی
افرادی که دچار سکته مغزی، آسیب نخاعی، شکستگی یا بیماریهای عصبی عضلانی میشوند، معمولا با محدودیتهایی در حرکت مواجه هستند. تمرینات و تکنیکهای خاص در کاردرمانی به افزایش دامنه حرکات مفاصل و تقویت هماهنگی عضلات کمک میکند.
کاهش درد و خستگی مزمن
با اصلاح وضعیت بدن، آموزش نحوه صحیح انجام فعالیتها و استفاده از تکنیکهای کنترلی، بسیاری از بیماران کاهش درد قابل توجهی را تجربه میکنند. این مسئله به خصوص در افراد مبتلا به آرتریت، فیبرومیالژیا و اختلالات اسکلتیـعضلانی شایع است.
افزایش استقلال در فعالیتهای روزانه
یکی از اهداف اصلی کاردرمانی، توانمندسازی فرد در انجام کارهای شخصی نظیر لباس پوشیدن، غذا خوردن، استحمام و استفاده از وسایل کمک حرکتی است. تمرکز بر این مهارتها باعث میشود فرد احساس توانمندی بیشتری داشته باشد و وابستگی به اطرافیان کاهش یابد.
پیشگیری از آسیبهای ثانویه
کاردرمانگران با ارزیابی دقیق وضعیت جسمی فرد، آموزشهای لازم برای پیشگیری از آسیبهای بعدی را ارائه میدهند. این آموزشها شامل نحوه صحیح نشستن، بلند شدن، حمل اشیا یا استفاده از تجهیزات کمک حرکتی است.
کمک به بهبود عملکرد شناختی و روانی
کاردرمانی تنها به بعد جسمانی محدود نمیشود. در بسیاری از موارد، عملکرد شناختی، تمرکز و اعتماد به نفس نیز به واسطه برنامههای درمانی هدفمند بهبود مییابد. این موضوع در افرادی که دچار آسیبهای مغزی یا بیماریهای نورودژنراتیو هستند اهمیت زیادی دارد.
بهبود مشارکت اجتماعی و بازگشت به محیط کار یا تحصیل
کاردرمانی جسمی به افراد کمک میکند تا پس از یک دوره بیماری یا آسیب، مجددا بتوانند در محیط کار، مدرسه یا اجتماع نقش فعالی داشته باشند. این بازگشت به فعالیتهای معمول زندگی، تاثیر مثبت زیادی بر روحیه فرد دارد.
کاردرمانی جسمی و فیزیوتراپی چه تفاوتی دارند؟
کاردرمانی جسمی و فیزیوتراپی دو حرفه متفاوت هستند که مشابهتهای زیادی دارند اما هر کدام از آنها بر جنبه مختلفی از توانبخشی تمرکز دارند. همکاری این دو بخش برای درمان بسیاری از بیماریها لازم است. همچنین در برخی از حوزهها همپوشانی به وضوح دیده میشود و نمیتوان مرز دقیقی بین دو رشته کشید. با این وجود میتوان تفاوت آنها را در چند بخش مجزا بیان کرد.
اولین تفاوت آنها در هدف درمان است. هدف کاردرمانی جسمی کمک به افراد برای انجام فعالیتهای روزمره زندگی است. در حالیکه که فیزیوتراپی بیشتر روی بهبود مهارتهای حرکتی و انجام حرکات متمرکز خواهد بود. دومین تفاوت آنها به روشهای و تجهیزات درمانی رشتهها برمیگردد. کاردرمانی جسمی تکنیکهای درمانی را با فعالیتهای هدفمند ترکیب خواهد کرد. در حالیکه فیزیوتراپی تمرینات از پیش طراحی شده را بیشتر مورد استفاده قرار خواهد داد.
همچنین کاردرمانی بیشتر از تجهیزات عادی مانند قاشق برای آموزش غذا خوردن استفاده میکند اما فیزیوتراپی دستگاههای متنوعی برای الکتروتراپی و تمرین درمانی دارد. سومین تفاوت در این است که کاردرمانی ممکن است محل زندگی و محیط کار فرد را هم بررسی خواهد کرد و در صورت نیاز میتواند تغییراتی را در آنها ایجاد کند. برای نمونه بشقابهای لبهدار برای کسانی که توانایی استفاده از یک دست را ندارند، طراحی خواهد کرد. اما فیزیوتراپی در این حوزه دخالتی نخواهد داشت.
برای کاردرمانی جسمی از چه وسایلی استفاده میشود؟
همانطور که در بالا هم اشاره شد کاردرمانی جسمی تلاش میکند که با استفاده از تجهیزاتی که روزانه با آنها سر و کار داریم تمرینات خلاقانهای را برای فرد طراحی نماید. همچنین درمانگران ممکن است تجهیزات مختلفی را با استفاده از خلاقیت خود طراحی کنند. برای نمونه گیت پلیت یک وسیله کمکی برای راه رفتن کودکان فلج مغزی است که در مجموعه توانبخشی ایران طراحی و ساخته شده است.
به علاوه در برخی از زمینهها وسایلی وجود دارد که روند درمان را سادهتر کرده و خلاقیت درمانگر را بیشتر خواهد کرد. مهمترین تجهیزات مورد استفاده در کاردرمانی جسمی شامل موارد زیر است: میز هند تراپی، شولدر ویل، پارالل، توپ سی پی، استندینگ بورد، اسپایدردکیج، تیلت بورد، وج، بالانس بیم، نردبان زمینی و کرالر، ویت کاف، تاب، ترامپولین، آجر و استپ فومی. در نظر داشته باشید که این تجهیزات بخش کوچکی از وسایل کاردرمانی است و صرفا جهت آشنایی شما با این تجهیزات بیان شد.
چه تکنیک هایی در کاردرمانی جسمی استفاده میشوند؟
علاوه بر اهداف کوتاه مدت و میان مدت کاردرمانی جسمی و ذهنی در تکنیکهای مورد استفاده هم تا حدی با هم متفاوت هستند. هر کدام از این بخشها با توجه به نیازهای خود تکنیکهای مختلفی را توسعه دادهاند. اما در نظر داشته باشید که برخی از تکنیکها هم بین دو حوزه مشترک است. برای نمونه بازی درمانی هم در کاردرمانی ذهنی کاربرد دارد و هم میتواند به بهبود مشکلات جسمی افراد کمک کند. همچنین استفاده از تکنیکهای یکپارچگی حسی میتواند به بازآموزی حسی افراد هم کمک کند. با این اوصاف کاردرمانی جسمی دارای تکنیکهای اختصاصی است که شامل موارد زیر میشود:
بازی درمانی، اسپایدر کیج تراپی، یکپارچگی حسی، PNF، Rood، Bobath، برانستروم، موتور کنترل، ماساژ، joint mobilization، کینزیوتیپ و … .
تمرینات کاردرمانی جسمی
تمرینات کاردرمانی جسمی خیلی سخت نیست و در بیشتر مواقع توسط خود فرد یا اعضای خانواده قابل انجام است. این نکته هم حائز اهمیت است که تمریناتی که در مرکز کاردرمانی انجام میشود باید در خانه هم ادامه داشته باشد.البته که هر تمرین باید طبق ارزیابی انجام شده و با تائید و نظارت کاردرمانگر انجام شود و از انجام تمرینات به صورت خودسرانه پرهیز کنید. بنابراین نیاز است با برخی از تمرینات کاردرمانی جسمی آشنا شوید.
| راه رفتن روی پنجه و انگشتان | راه رفتن روی بالانس بیم (شبیه راه رفتن روی جدول کنار خیابان) | راه رفتن به پشت |
| ایستادن روی یک پا | لی لی بازی کردن | چهار دست و پا راه رفتن |
| راه رفتن روی زانو | بالا و پایین رفتن از پله و سطح شیب دار | پوشیدن لباس |
| نخ کردن مهرهها | باز و بسته کردن دکمه، زیپ، بخشهای چسبی لباس و بند کفش | آموزش نوشتن و نقاشی کشیدن |
| شانه کردن موها | غذا خوردن | تمرینات خمیر پاتی (خمیری شبیه خمیر بازی که سفتتر است) |
| انداختن و گرفتن توپ | جدا کردن نخود و لوبیا | زدن دست راست به زانوی چپ و برعکس |
| ایستادن با چشم بسته | فرد چشمهایش را ببندد، سپس اشیای مختلف را به او بدهید تا آنها را حدس بزند | حالت فرغونی راه رفتن |
| حالت خرسی راه رفتن (فرد هر دو دست و هر دو پای خود را روی زمین گذاشته و راه میرود. نباید دستهای و پاها خم شوند) | استفاده از شولدر ویل (وسیلهای شبیه فرمان اما با اندازهای بزرگتر) | استفاده از نردبان شانه |
| تمرین تایپ کردن | برداشتن اشیا با دو انگشت (برای نمونه فرد یک حبه قند را با انگشت کوچک و حلقه بردارد) | پیدا کردن تیله در کیسه پر از حبوبات |
| تمرینات وزن اندازی (برای نمونه فرد به حالت لم دادن میایستد و وزن خود را روی یکی از دستهایش میاندازد) | تمرینات تقویتی (مانند وزنه زدن) | قیچی کردن کاغذ و پارچه |
| تمرینات روی تیلت بورد (برای نمونه فرد روی تیلت بورد میایستد، سپس باید بتواند توپ را داخل سبدی که با فاصله از او قرار گرفته است، بیاندازد) | باز و بسته کردن پیچ و مهره. | تمرینات با توپ سی پی (برای نمونه فرد را به حالت دمر روی توپ میخوابانیم و پاهایش را میگیریم. سپس وی را جلو و عقب میبریم تا فرد بتواند حلقههای پلاستیکی را دور میلهها بیاندازد) |
آیا کاردرمانی جسمی درد دارد یا عوارضی به همراه دارد؟
یکی از نگرانیهای رایج افرادی که قرار است کاردرمانی جسمی را آغاز کنند، احتمال وجود درد یا عوارض ناشی از این درمان است. در پاسخ به این سوال باید گفت که کاردرمانی جسمی به طور کلی یک روش ایمن و کمخطر برای بهبود مشکلات حرکتی و جسمی است و معمولا درد یا عوارض جدی به همراه ندارد.
کاردرمانی جسمی مبتنی بر تمرینهای هدفمند، حرکتهای کنترل شده و تکنیکهای تخصصی است که با دقت و براساس شرایط هر بیمار طراحی میشود. ممکن است در حین انجام برخی تمرینات، کمی احساس ناراحتی یا فشار عضلانی موقتی تجربه شود، به خصوص اگر بیمار در حال بازیابی قدرت یا دامنه حرکتی باشد. این احساس معمولا طبیعی است و نشانه فعالیت موثر عضلات به شمار میآید.
از سوی دیگر، کاردرمانگران با دانش تخصصی خود، شدت و نوع تمرینات را به گونهای تنظیم میکنند که فشار اضافی یا آسیب به بافتهای نرم و مفاصل وارد نشود. در نتیجه، احتمال بروز درد شدید یا آسیبهای جانبی بسیار پایین است.
عوارض جدی در کاردرمانی جسمی نادر است و معمولا در مواردی رخ میدهد که بیماریهای زمینهای پیچیده یا شرایط خاص پزشکی وجود داشته باشد. به همین دلیل، ارزیابی دقیق پیش از شروع درمان و مشاوره کامل با درمانگر از اهمیت ویژهای برخوردار است.
در نهایت، همکاری بیمار در گزارش دقیق احساسات و مشکلات در طول جلسات کاردرمانی، به درمانگر کمک میکند تا برنامه درمانی را بهینه کند و از بروز هرگونه عارضه جلوگیری نماید.
همچنین جهت تمایل به دسترسی به لیست کامل مراکز تخصصی کاردرمانی جسمی در سطح شهر تهران می توانید از طریق بزرگترین بانک اطلاعاتی کاردرمانی و توانبخشی از طریق لینک زیر نیز وارد شوید و مراکز و کلینیکهای تخصصی کاردرمانی را در این لیست به همراه آدرس و تلفن مشاهده فرمایید.
هزینه هر جلسه کاردرمانی جسمی چقدر است؟
یکی از سوالات متداول افرادی که به دنبال کاردرمانی جسمی هستند، میزان هزینه هر جلسه درمان است. پاسخ به این سوال به عوامل متعددی وابسته است و نمیتوان یک رقم دقیق و ثابت را برای همه موارد اعلام کرد.
ابتدا باید توجه داشت که نوع بیماری یا مشکلی که کاردرمانی برای آن انجام میشود، نقش مهمی در تعیین هزینه دارد. درمانهایی که نیازمند برنامههای تخصصی تر، دستگاهها و تجهیزات پیشرفته تر هستند، معمولا هزینه بیشتری خواهند داشت. همچنین، شرایط بیمار مانند شدت اختلال، سن و وضعیت کلی سلامت نیز میتواند بر مدت زمان و تعداد جلسات تاثیرگذار باشد و به تبع آن هزینهها تغییر کند.
مورد دیگری که در قیمتگذاری نقش دارد، تخصص و تجربه کاردرمانگر است. درمانگرانی که سابقه طولانی تر و مهارت های بالاتری دارند، معمولا هزینه بالاتری درخواست میکنند. همچنین، مراکز درمانی دولتی و خصوصی تفاوت قیمت قابل توجهی دارند که بیماران باید این موضوع را در نظر بگیرند.
منطقه جغرافیایی نیز میتواند تاثیرگذار باشد. در شهرهای بزرگ و کلانشهرها هزینه خدمات درمانی معمولا بالاتر از مناطق کوچک تر است.
با توجه به این عوامل، هزینه هر جلسه کاردرمانی جسمی میتواند از چند صد هزار تومان شروع شده و تا مبالغ بالاتر بسته به شرایط متفاوت باشد.
بهترین کلینیک کار درمانی
مرکز توانبخشی جامع ایران یکی از باسابقهترین مراکز کاردرمانی تهران است که از سال 1382 فعالیت خود را به صورت رسمی آغاز کرده است. عمده تمرکز این مرکز روی بیماران سی پی بوده است. اما سایر اختلالات جسمی و ذهنی هم از خدمات این مرکز بهرهمند شدهاند. علاوه بر سابقه و مهارت تیم درمانی، کلینیک کاردرمانی ایران همواره تلاش کرده است که جدیدترین تجهیزات درمانی را در اختیار مراجعان گرامی قرار دهد. همچنین با بهرهگیری از دانش و خلاقیت تیم درمان تاکنون چندین وسیله کمکی را اختراع کردهاند تا بتوانند به راه رفتن کودکان کمک کنند. در کنار همه این موارد تیم درمانی این مرکز همواره در تلاش هستند تا جدیدترین روشهای درمانی را برای افراد به کار بگیرند و با همکاری با سایر متخصصین بهترین درمان را در اختیار مراجعان گرامی قرار دهند.