ریسه رفتن کودکان چیست؟ علت، علائم و درمان ریسه رفتن کودک

ریسه رفتن کودکان اغلب به حالتی گفته می‌شود که کودک پس از گریه شدید، عصبانیت، ترس یا درد، برای مدت کوتاهی نفس خود را حبس می‌کند و ممکن است رنگ لب‌ها یا صورتش تغییر کند یا حتی برای چند ثانیه هوشیاری خود را از دست بدهد. این حالت در بسیاری از کودکان خردسال به‌صورت حمله‌ای و غیرارادی رخ می‌دهد و عمدتا مدت کوتاهی دارد. اما اگر برای اولین بار اتفاق افتاده باشد یا با بیهوشی، حرکات غیرطبیعی یا علائم دیگری همراه شود، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود. در ادامه می‌خوانید چرا کودک ریسه می‌رود، هنگام وقوع این حالت چه کاری باید انجام دهید و چه زمانی مراجعه به پزشک ضروری است.

ریسه رفتن کودکان چیست؟

ریسه رفتن یا حبس نفس در کودکان به حمله‌ای گفته می‌شود که عموما پس از یک محرک مشخص مانند گریه، ناراحتی، عصبانیت، ترس یا درد اتفاق می‌افتد. کودک ممکن است بعد از گریه شدید ناگهان ساکت شود، برای چند لحظه نفس نکشد و رنگ صورت یا لب‌های او تغییر کند. در بعضی کودکان، این وضعیت می‌تواند به شل شدن بدن و از دست دادن کوتاه‌مدت هوشیاری منجر شود. نکته مهم این است که این حالت معمولا ارادی نیست؛ یعنی کودک عمدا نفس خود را حبس نمی‌کند و نمی‌تواند آن را به‌طور آگاهانه کنترل کند. حمله‌ها نیز معمولا الگوی مشخصی دارند و پس از مدت کوتاهی تنفس و هوشیاری کودک به حالت عادی برمی‌گردد.

ریسه رفتن را می‌توان به‌طور کلی به دو الگوی اصلی تقسیم کرد. در نوعی که با کبودی همراه است، اغلب گریه، عصبانیت یا ناکامی قبل از حمله دیده می‌شود و لب‌ها یا صورت کودک ممکن است به رنگ آبی یا کبود درآید. در نوع دیگری که با رنگ‌پریدگی همراه است، ترس ناگهانی یا درد می‌تواند محرک باشد و کودک به‌جای کبود شدن، رنگ‌پریده شود. اگرچه ظاهر این حملات می‌تواند بسیار شدید به نظر برسد، تشخیص علت بر اساس شرح دقیق اتفاق، معاینه کودک و در صورت نیاز بررسی‌های پزشکی انجام می‌شود.

چرا کودک ریسه می‌رود؟

علت ریسه رفتن کودکان همیشه یک عامل واحد نیست. در بیشتر موارد، یک اتفاق هیجانی یا جسمی درست قبل از شروع حمله مشاهده می‌شود. شناخت این محرک‌ها به والدین کمک می‌کند الگوی حملات کودک را بهتر تشخیص دهند.

گریه شدید

ریسه رفتن کودک هنگام گریه یکی از شایع‌ترین حالت‌هایی است که والدین مشاهده می‌کنند. کودک ممکن است در ابتدا به‌شدت گریه کند و پس از چند نفس، ناگهان هنگام بازدم نفس خود را نگه دارد. سپس ممکن است برای مدت کوتاهی تنفس متوقف به نظر برسد و تغییر رنگ در صورت یا لب‌ها ایجاد شود.

این وضعیت معمولا یک واکنش غیرارادی است و نباید آن را با لجبازی یا تلاش عمدی کودک برای جلب توجه اشتباه گرفت. شدت گریه، شرایطی که باعث گریه شده و سابقه حملات قبلی در ارزیابی پزشک اهمیت دارند.

ترس یا هیجان

گاهی ریسه رفتن کودک بدون گریه طولانی و پس از یک ترس ناگهانی اتفاق می‌افتد. برای مثال، صدای ناگهانی، زمین خوردن یا یک اتفاق غیرمنتظره می‌تواند در برخی کودکان محرک حمله باشد.

در این شرایط ممکن است کودک به‌سرعت رنگ‌پریده شود، برای چند لحظه واکنش کمتری نشان دهد یا حتی هوشیاری خود را از دست بدهد. این نوع حمله از نظر ظاهر با نوع همراه با کبودی تفاوت دارد و پزشک هنگام بررسی، نحوه شروع و ترتیب علائم را در نظر می‌گیرد.

در صورتی که قصد دارید برای درمان ریسه رفتن به یکی از شعب مرکز توانبخشی ایران مراجعه کنید می‌توانید به آدرس هایی که در عکس زیر مشاهده می‌کنید مراجعه کنید.

عصبانیت

عصبانیت و ناکامی از محرک‌های شناخته‌شده ریسه رفتن در کودکان خردسال هستند. به‌عنوان مثال، ممکن است کودک به دلیل نرسیدن به خواسته خود شروع به گریه شدید کند و سپس وارد مرحله حبس نفس شود.

این اتفاق به معنای آن نیست که کودک عمدا از ریسه رفتن برای رسیدن به خواسته خود استفاده می‌کند. واکنش تنفسی در این شرایط غیرارادی است و برخورد آرام و ثابت والدین اهمیت زیادی دارد.

درد

درد ناگهانی نیز می‌تواند در بعضی کودکان باعث ایجاد چنین حمله‌ای شود. برای نمونه، ضربه جزئی یا درد ناگهانی ممکن است با تغییر سریع تنفس، رنگ‌پریدگی و در برخی موارد از دست دادن کوتاه‌مدت هوشیاری همراه شود.

اگر ریسه رفتن برای نخستین بار بعد از یک آسیب یا درد شدید اتفاق افتاده باشد، بهتر است خود حادثه نیز جداگانه ارزیابی شود تا علت دیگری برای تغییر سطح هوشیاری وجود نداشته باشد.

ناراحتی یا ناکامی

کودکان خردسال هنوز توانایی کامل برای مدیریت هیجان‌های شدید را ندارند. به همین دلیل ناراحتی، ناکامی یا مخالفت با خواسته کودک می‌تواند زمینه‌ساز گریه شدید و سپس حبس نفس شود.

تکرار حملات در شرایط مشابه می‌تواند به پزشک کمک کند تا الگوی مشخصی برای ریسه رفتن پیدا کند. با این حال، نباید هر بار حبس نفس یا تغییر رنگ کودک را بدون ارزیابی مناسب به ریسه رفتن نسبت داد.

از مطلب زیر دیدن فرمایید: آیا میتوان تشنج را با رژیم های غذایی مهار کرد؟

ریسه رفتن کودک چه علائمی دارد؟

علائم ریسه رفتن می‌تواند از یک کودک به کودک دیگر متفاوت باشد. مهم‌ترین نکته، ترتیب ظاهر شدن علائم است؛ برای مثال، در یک حمله معمولی ممکن است ابتدا گریه یا یک محرک مشخص وجود داشته باشد، سپس کودک نفس خود را حبس کند و در ادامه تغییر رنگ یا کاهش کوتاه‌مدت هوشیاری رخ دهد.

گریه شدید

در بسیاری از حملات، کودک ابتدا به‌دلیل درد، عصبانیت، ترس یا ناراحتی شروع به گریه می‌کند. سپس ممکن است در میانه گریه ناگهان ساکت شود و دیگر صدای گریه یا دم‌وبازدم طبیعی شنیده نشود.

حبس نفس

بعد از گریه، کودک ممکن است برای مدت کوتاهی نفس نکشد. این مرحله ممکن است برای والدین بسیار طولانی به نظر برسد، در حالی که حمله‌های معمولا کوتاه‌مدت هستند.

تغییر رنگ لب‌ها یا صورت

در برخی کودکان، لب‌ها یا صورت ممکن است به رنگ آبی یا کبود متمایل شود. کبود شدن کودک هنگام گریه اگر به‌صورت تکرارشونده و با الگوی مشخص رخ دهد، می‌تواند با نوع کبودشونده ریسه رفتن ارتباط داشته باشد؛ با این حال، کبودی ناگهانی بدون الگوی مشخص همیشه نیازمند توجه پزشکی است.

شل شدن بدن

در حملات شدیدتر، ممکن است بدن کودک برای مدت کوتاهی شل شود و توانایی ایستادن یا حفظ وضعیت بدن را از دست بدهد. اگر کودک در این مرحله زمین می‌خورد، احتمال آسیب ناشی از افتادن نیز وجود دارد.

از حال رفتن کوتاه‌مدت

برخی کودکان ممکن است برای چند ثانیه هوشیاری خود را از دست بدهند و سپس تنفس و هوشیاری طبیعی آنها برگردد. مشاهده چنین حالتی برای اولین بار می‌تواند با تشنج اشتباه گرفته شود؛ بنابراین شرح دقیق اتفاق و معاینه پزشکی در صورت تکرار یا وجود علائم غیرمعمول اهمیت دارد.

با مراحل رشد و گفتار کودکان از تولد تا یک سالگی آشنا شوید: مراحل رشد گفتار کودکان از تولد تا یک سالگی

آیا ریسه رفتن کودکان خطرناک است؟

سوال ریسه رفتن کودک خطرناک است؟ یکی از مهم‌ترین پرسش‌های والدین است. در مواردی که حمله الگوی مشخصی دارد، پس از یک محرک رخ می‌دهد، کوتاه است و کودک پس از آن به حالت طبیعی برمی‌گردد، معمولا وضعیت به‌صورت یک حمله گذرا بررسی می‌شود.

با این حال، صرف مشاهده کبودی، بیهوشی یا توقف ظاهری تنفس نباید باعث شود هر نوع حمله‌ای به‌عنوان ریسه رفتن شناخته شود. برخی مشکلات قلبی، عصبی، تنفسی یا سایر شرایط پزشکی می‌توانند علائمی شبیه به این وضعیت ایجاد کنند.

به‌خصوص اگر حمله برای نخستین بار رخ داده، بدون محرک مشخص بوده، مدت آن غیرمعمول است، کودک پس از حمله به حالت طبیعی برنمی‌گردد یا علائم دیگری مانند تشنج طولانی، آسیب شدید یا مشکلات تنفسی وجود دارد، ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. بنابراین، پاسخ به این سوال که ریسه رفتن خطرناک است یا نه، به سن کودک، شکل حمله، محرک، مدت، علائم همراه و وضعیت کودک پس از حمله بستگی دارد.

ریسه رفتن کودک هنگام گریه نشانه چیست؟

وقتی کودک پس از گریه شدید ناگهان نفس خود را حبس می‌کند، تغییر رنگ می‌دهد و پس از مدت کوتاهی دوباره تنفس طبیعی دارد، یکی از احتمالات مطرح‌شده ریسه رفتن است. این حالت بیشتر در کودکان خردسال دیده می‌شود و ممکن است در موقعیت‌هایی مانند عصبانیت، ناکامی یا درد ایجاد شود.

برای مثال، تصور کنید کودک دو ساله‌ای پس از برداشته شدن اسباب‌بازی مورد علاقه‌اش شروع به گریه شدید می‌کند. بعد از چند ثانیه، گریه متوقف می‌شود، کودک نفس نمی‌کشد و لب‌هایش تغییر رنگ می‌دهد. اگر پس از مدت کوتاهی تنفس طبیعی برگردد و کودک به وضعیت معمول خود بازگردد، این توالی علائم می‌تواند با ریسه رفتن سازگار باشد.

با این حال، اگر کودک بدون گریه یا محرک مشخص دچار قطع تنفس یا از دست دادن هوشیاری شود، نباید صرفا بر اساس ظاهر حمله آن را ریسه رفتن دانست.

شاید این مطلب برای شما مفید باشد: مراحل رشدی حرکتی کودکان 0 تا 26 ماهه

ریسه رفتن و بیهوش شدن کودک

ریسه رفتن و بیهوش شدن کودک ممکن است همزمان اتفاق بیفتد. در بعضی حملات، پس از حبس نفس و تغییر رنگ، کودک برای مدت کوتاهی هوشیاری خود را از دست می‌دهد و ممکن است بدنش شل شود.

این اتفاق با تشنج یکسان نیست، هرچند در بعضی حملات شدید ممکن است حرکات کوتاه و غیرطبیعی نیز دیده شود. تفاوت در زمان شروع حرکات، محرک حمله، مدت آن، وضعیت کودک بعد از حمله و معاینه پزشکی اهمیت دارد.

اگر کودک برای نخستین بار بیهوش شده است، حمله بدون محرک اتفاق افتاده یا بعد از آن برای مدتی طولانی گیج، خواب‌آلود یا غیرطبیعی باقی مانده است، ارزیابی پزشکی ضروری است. همچنین در صورت وجود سابقه خانوادگی بیماری‌های قلبی یا مرگ ناگهانی، بررسی دقیق‌تر اهمیت بیشتری دارد.

هنگام ریسه رفتن کودک چه کار کنیم؟

وقتی والدین برای اولین بار با ریسه رفتن کودک مواجه می‌شوند، مهم‌ترین اقدام حفظ ایمنی کودک و مشاهده دقیق روند حمله است. وحشت‌زدگی یا تکان دادن کودک می‌تواند شرایط را دشوارتر کند.

آرام ماندن والدین

تا حد امکان آرام بمانید و روی تنفس و وضعیت هوشیاری کودک تمرکز کنید. کودک را برای نفس کشیدن مجبور نکنید و از ایجاد محرک‌های بیشتر در محیط خودداری کنید.

قرار دادن کودک در وضعیت ایمن

اگر کودک هوشیاری خود را از دست داده یا بدنش شل شده است، او را در محلی امن قرار دهید تا سر و بدنش در اثر افتادن یا برخورد با وسایل اطراف آسیب نبیند.

شاید این مطلب برای شما مفید باشد: بیماری های رایج نوزادان و کودکان نوپا

جلوگیری از آسیب هنگام افتادن

اگر حمله زمانی اتفاق می‌افتد که کودک ایستاده است، خطر افتادن وجود دارد. پس از پایان حمله نیز تا زمانی که کودک کاملا به وضعیت معمول برنگشته، محیط اطراف او را ایمن نگه دارید.

پرهیز از تکان دادن شدید کودک

تکان دادن شدید، سیلی زدن یا تلاش برای ترساندن کودک روش مناسبی برای پایان دادن به حمله نیست. همچنین نباید چیزی را بدون ضرورت داخل دهان کودک قرار داد.

توجه به مدت زمان حمله

زمان شروع و پایان حمله را در ذهن داشته باشید یا در صورت امکان ثبت کنید. مدت حمله، محرک آن و علائم همراه اطلاعات بسیار مفیدی برای پزشک فراهم می‌کند. اگر حمله طولانی شد یا کودک به حالت طبیعی بازنگشت، باید کمک پزشکی دریافت شود.

هنگام ریسه رفتن کودک چه کارهایی نباید انجام داد؟

برخی واکنش‌های قدیمی و رایج ممکن است نه‌تنها کمکی نکنند، بلکه ایمنی کودک را کاهش دهند. هنگام حمله:

• کودک را تکان شدید ندهید.
• به صورت کودک ضربه نزنید و روی او آب نپاشید.
• چیزی را داخل دهان کودک قرار ندهید.
• کودک را مجبور به خوردن آب یا غذا نکنید.
• در صورت بیهوشی، او را تنها نگذارید.
• صرفا به دلیل شباهت ظاهری، هر حمله‌ای را تشنج یا ریسه رفتن تشخیص ندهید.

اگر کودک دچار آسیب شده، تنفس طبیعی ندارد، به حالت عادی برنمی‌گردد یا علائم شدید و غیرمعمول مشاهده می‌شود، باید فورا ارزیابی پزشکی دریافت کند.

ریسه رفتن کودکان می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و نیازمند بررسی دقیق علت و شرایط کودک است. توانبخشی تخصصی با توجه به نیاز کودک می‌تواند در بهبود مهارت های حرکتی، تنظیم حسی، و تقویت توانایی‌های ارتباطی و رفتاری مؤثر باشد. مرکز جامع توانبخشی ایران با سالها تجربه و تخصص در زمینه خدمات توانبخشی تخصصی و با کمک مجرب ترین درمانگران و به کار بردن روش ها و تجهیزات نوین، در دو شعبه فعال در غرب و مرکز تهران، آماده همراهی با شماست. جهت مشاوره و تعیین وقت با ما همراه شوید:

ریسه رفتن کودکان تا چه سنی ادامه دارد؟

ریسه رفتن بیشتر در سال‌های ابتدایی زندگی دیده می‌شود. شروع آن اغلب در نیمه دوم سال اول زندگی یا اوایل سال‌های بعد اتفاق می‌افتد و در بسیاری از کودکان با افزایش سن کمتر می‌شود.

بنابراین درباره اینکه ریسه رفتن کودکان تا چه سنی است نمی‌توان برای همه کودکان یک سن دقیق تعیین کرد. در بیشتر موارد، تعداد حملات با رشد کودک کاهش پیدا می‌کند و بسیاری از کودکان تا سنین پیش‌دبستانی دیگر این حالت را تجربه نمی‌کنند.

در مورد ریسه رفتن کودک یک ساله یا ریسه رفتن کودک دو ساله، وجود سن مناسب به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست. الگوی حمله، محرک آن و وضعیت کودک پس از حمله اهمیت بیشتری دارد. اگر حملات در سن بالاتر شروع شوند، به‌طور واضح تغییر کنند یا بدون محرک مشخص رخ دهند، بهتر است پزشک کودک را ارزیابی کند.

چه زمانی برای ریسه رفتن کودک باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگرچه بسیاری از حملات الگوی مشخص و کوتاه‌مدتی دارند، بعضی شرایط نیاز به ارزیابی پزشکی دارند. به‌خصوص در مواردی که اولین حمله کودک است یا والدین درباره علت آن اطمینان ندارند.

مراجعه به پزشک اهمیت بیشتری پیدا می‌کند اگر حملات بدون محرک مشخص رخ دهند، تعداد یا شدت آنها افزایش پیدا کند، کودک برای مدت غیرمعمولی هوشیاری خود را از دست بدهد، بعد از حمله به حالت معمول برنگردد یا علائم تنفسی و عصبی غیرمعمول داشته باشد.

همچنین اگر کودک در زمان حمله آسیب ببیند، حرکات طولانی یا غیرطبیعی داشته باشد، درد قفسه سینه، تپش قلب یا سابقه خانوادگی بیماری جدی قلبی داشته باشد، بررسی پزشکی ضروری است. در شرایطی که کودک بیهوش است و تنفس طبیعی ندارد، کبودی شدید و پایدار دارد یا به‌سرعت به وضعیت طبیعی برنمی‌گردد، نباید منتظر پایان خودبه‌خودی حمله ماند و باید فوراً کمک پزشکی دریافت کرد.

آیا ریسه رفتن کودک نیاز به درمان دارد؟

درمان ریسه رفتن کودکان به علت و شدت حملات بستگی دارد. در مواردی که پزشک پس از بررسی، ریسه رفتن را تایید کند و مشکل زمینه‌ای دیگری وجود نداشته باشد، اغلب آموزش والدین درباره نحوه برخورد با حملات و شناسایی محرک‌ها بخش مهمی از مدیریت وضعیت است.

اگر حملات مکرر یا شدید باشند، پزشک ممکن است بررسی‌هایی را برای شناسایی عوامل همراه انجام دهد. در برخی کودکان، ارزیابی وضعیت آهن بدن نیز اهمیت دارد؛ به‌خصوص اگر علائمی از کمبود آهن یا کم‌خونی وجود داشته باشد.

مصرف مکمل آهن نباید بدون تشخیص و توصیه پزشک شروع شود، زیرا مقدار مناسب مکمل به سن، وزن، وضعیت آزمایش‌ها و علت احتمالی کمبود آهن بستگی دارد.

تهیه و تنظیم توسط بخش پژوهشی کلینیک کاردرمانی جسمی و گفتاردرمانی مرکز جامع توانبخشی ایران

کلیه حقوق این مطلب متعلق یه موسسه توانبخشی ایران است.

سوالات متداول

جمع‌بندی

ریسه رفتن کودکان معمولا به شکل یک حمله کوتاه‌مدت پس از گریه، عصبانیت، ترس، درد یا ناراحتی ظاهر می‌شود و ممکن است با حبس نفس، تغییر رنگ لب‌ها و صورت و در برخی موارد از دست دادن کوتاه‌مدت هوشیاری همراه باشد. این حملات در کودکان خردسال بیشتر دیده می‌شوند و با افزایش سن در بسیاری از کودکان کاهش پیدا می‌کنند. با وجود این، هر بار که کودک نفس خود را حبس می‌کند یا بیهوش می‌شود، نباید بدون بررسی پزشکی آن را ریسه رفتن دانست. به‌ویژه در حمله اول، موارد طولانی یا غیرمعمول، عدم بازگشت سریع هوشیاری، مشکلات تنفسی یا وجود علائم قلبی و عصبی، ارزیابی پزشک اهمیت دارد. همچنین در حملات مکرر، بررسی کمبود آهن ممکن است بر اساس نظر پزشک مطرح شود.