کاردرمانی فلج مغزی (سی پی) + تمرینات ویژه

اگر کودک شما به فلج مغزی مبتلا است، احتمالا با چالش هایی مانند سفتی عضلات، مشکلات حرکتی یا دشواری در انجام برخی فعالیت های روزمره روبه رو شده اید. بسیاری از والدین در این شرایط به دنبال روشی هستند که بتواند به بهبود توانایی های حرکتی کودک کمک کند. کاردرمانی یکی از مهم ترین روش های توانبخشی برای کودکان مبتلا به فلج مغزی است که با تمرینات تخصصی به تقویت مهارت های حرکتی و عملکردی کمک می‌کند. اما کاردرمانی فلج مغزی چگونه انجام می‌شود و چه تاثیری بر روند رشد و توانایی های کودک دارد؟ در ادامه با نقش مهم این روش درمانی بیشتر آشنا می‌شوید.

کاردرمانی فلج مغزی چیست؟

کاردرمانی فلج مغزی یک روش تخصصی توانبخشی است که به کودکان مبتلا به فلج مغزی کمک می‌کند مهارت های لازم برای انجام فعالیت های روزمره را بهتر یاد بگیرند و تقویت کنند. در این روش، تمرکز فقط بر حرکت عضلات نیست، بلکه هدف اصلی افزایش توانایی کودک در کارهایی مانند گرفتن اشیا، غذا خوردن، لباس پوشیدن، نوشتن، بازی کردن و استفاده موثر از دست ها است.

کاردرمانگر پس از ارزیابی دقیق وضعیت حرکتی، حسی و عملکردی کودک، یک برنامه درمانی شخصی سازی شده طراحی می‌کند. این برنامه می‌تواند شامل تمرینات تقویت مهارت های ظریف دست، بهبود هماهنگی چشم و دست، تنظیم مشکلات حسی و آموزش فعالیت های روزمره باشد. نکته مهم این است که کاردرمانی فلج مغزی بر مهارت های واقعی زندگی تمرکز دارد، نه صرفا تمرینات عمومی.

کلینیک جامع توانبخشی ایران با سابقه طولانی در کاردرمانی و همکاری با بهترین متخصصین این حوزه تلاش می‌کند در محیطی آرام بهترین درمان‌ها را به همشهریان گرامی عرضه کند. برای دریافت مشاوره رایگان در این زمینه می‌توانید با شماره زیر در تماس باشید. همچنین جهت دریافت آنلاین نوبت می‌توانید دکمه نوبت اینترنتی را لمس فرمایید:

چرا کاردرمانی برای کودکان مبتلا به فلج مغزی اهمیت دارد؟

فلج مغزی می‌تواند بر کنترل حرکات، هماهنگی عضلات، تعادل و انجام بسیاری از فعالیت های روزمره کودک تاثیر بگذارد. کودکانی که با این اختلال زندگی می‌کنند ممکن است در کارهایی مانند گرفتن اشیا، استفاده از دست ها، غذا خوردن، لباس پوشیدن، بازی کردن یا حتی استفاده از وسایل مدرسه با دشواری روبه رو شوند. کاردرمانی با هدف بهبود همین مهارت ها طراحی شده است تا کودک بتواند توانایی های حرکتی و عملکردی خود را بهتر به کار بگیرد.

اهمیت کاردرمانی در این است که به کودک کمک می‌کند مهارت هایی را تمرین کند که مستقیما در زندگی روزمره او کاربرد دارند. در جلسات کاردرمانی، تمرین ها و فعالیت ها به گونه ای انتخاب می‌شوند که کنترل حرکات دست، هماهنگی چشم و دست، قدرت عضلات و مهارت های حرکتی ظریف به تدریج تقویت شوند. این موضوع به کودک کمک می‌کند فعالیت هایی را که قبلا برای او دشوار بوده است با تسلط بیشتری انجام دهد.

از سوی دیگر، شروع به موقع کاردرمانی می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از برخی محدودیت های حرکتی در آینده داشته باشد. مغز کودکان در سال های ابتدایی زندگی انعطاف پذیری بالایی دارد و تمرین های هدفمند می‌توانند به بهبود الگوهای حرکتی و افزایش توانایی های عملکردی کمک کنند. به همین دلیل بسیاری از متخصصان توصیه می‌کنند کاردرمانی برای کودکان مبتلا به فلج مغزی در سنین پایین آغاز شود.

کدام کودکان مبتلا به فلج مغزی به کاردرمانی نیاز دارند؟

کاردرمانی برای همه کودکانی که فلج مغزی بر عملکرد روزانه آن ها تاثیر گذاشته است، می‌تواند مفید و حتی ضروری باشد. این نیاز فقط به کودکانی محدود نمی‌شود که ناتوانی شدید دارند، بلکه کودکانی با علائم خفیف تر نیز ممکن است در انجام بعضی فعالیت های مهم روزانه با مشکل روبه رو باشند. به همین دلیل، نیاز به کاردرمانی بر اساس میزان تاثیر بیماری بر مهارت های حرکتی، حسی، شناختی و عملکردی کودک مشخص می‌شود، نه فقط شدت ظاهری علائم.

کودکانی که در استفاده از دست ها، گرفتن و رها کردن اشیا، نگه داشتن مداد، استفاده از قاشق، بستن دکمه، پوشیدن لباس یا انجام بازی های متناسب با سن خود مشکل دارند، معمولا به کاردرمانی نیاز پیدا می‌کنند. همچنین اگر کودک در هماهنگی چشم و دست، تعادل، کنترل وضعیت بدن، پردازش حسی یا انجام فعالیت های ساده روزمره نسبت به همسالان خود عقب تر باشد، ارزیابی کاردرمانی می‌تواند بسیار کمک کننده باشد.

برخی کودکان مبتلا به فلج مغزی از نظر حرکتی در سطح نسبتا خوبی قرار دارند، اما در مهارت های ظریف، تمرکز، برنامه ریزی حرکتی یا استقلال در کارهای شخصی دچار مشکل هستند. در چنین شرایطی نیز کاردرمانی اهمیت زیادی دارد، چون هدف آن فقط تقویت عضلات نیست، بلکه کمک به کودک برای انجام بهتر کارهای واقعی زندگی است. به بیان ساده، هر کودکی که فلج مغزی باعث شده در بخشی از فعالیت های روزانه، بازی، یادگیری یا تعامل با محیط دچار محدودیت شود، می‌تواند از کاردرمانی سود ببرد.

اهداف کاردرمانی فلج مغزی (سی پی) 

کاردرمانی به عنوان اصلی‌ترین درمان مورد استفاده برای کودکان فلج مغزی اهداف درمانی مختلفی را دنبال می‌کند که عموم این اهداف در یک راستا هستند و در نهایت هدف بزرگ‌تری را دنبال می‌کنند. هدف نهایی و غایت آنچه که کاردرمانی فلج مغز انجام می‌دهد، رساندن فرد به حداکثر استقلال ممکن است. این حداکثر استقلال از فردی به فرد دیگری متفاوت است و ممکن است به کمک روش‌های جبرانی مانند استفاده از وسایل خاص برای غذا خوردن به دست بیاید. در کل می‌توان اهداف کاردرمانی سی پی را در موارد زیر خلاصه کرد:

1- اصلاح تون عضلانی

فلج مغزی اسپاستیک شایع‌رین نوع این بیماری در بین کودکان است. در این حالت عضلات فرد اسپاستیک بوده و فرد توانایی حرکت را نخواهد داشت. از طرفی دیگر در برخی از کودکان فلج مغزی تون عضلانی پایین است که اصطلاحا به آن هیپوتونی گفته می‌شود. در این حالت فرد به علت نداشتن تون عضلانی توانایی انجام حرکات را ندارد. فرقی نمی‌کند که تون عضلانی بالا باشد یا پایین در هر صورت کاردرمانی سی پی تلاش می‌کند تا تون عضلانی فرد را به حالت نرمال برگرداند.

2- افزایش دامنه حرکتی

کاهش دامنه حرکتی در کودکان سی پی اتفاقی رایج است که باعث می‌شود فرد نتواند از همه ظرفیت و توانایی‌های خود استفاده کند. به همین خاطر لازم است دامنه حرکتی مفاصل افزایش پیدا کند. کاردرمانی فلج مغزی به صورت تخصصی روی افزایش دامنه حرکتی مفاصل کار می‌کند تا به فرد کمک کند که کارهای شخصی را با استقلال بیشتری انجام دهد.

3- تقویت عضلات

برخی به اشتباه فکر می‌کنند که عضلات کودکان فلج مغزی اسپاستیک دارای قدرت مناسب است. در حالی که این فرضیه‌ای اشتباه است. در واقع عضلات این افراد دارای تون عضلانی بالا است و در صورتی که از فرد بخواهید یک وزنه را نگه‌دارد، متوجه ضعف عضلانی وی خواهید شد. از طرفی دیگر سایر انواع این بیماری هم ضعف عضلانی یکی از علایم است که باید به آن رسیدگی شود. کاردرمانی سی پی تلاش می‌کند عضلات این افراد را تقویت کند تا هم روی حرکات کنترل بیشتری داشته باشند هم بتوانند فعالیت‌های هدفمند را انجام دهند.

4- افزایش هماهنگی

هماهنگی در بین عضلات و ساختارهای مختلف کمک خواهد کرد که فرد حرکاتی روان داشته باشد. اما در کودکان cp این فرآیند هم دچار اختلال خواهد شد. به عنوان مثال هماهنگی بین چشم و دست لازم است تا فرد بتواند فعالیتی مانند برداشتن لیوان یا مداد را انجام دهد. کاردرمانی فلج مغزی روی افزایش هماهنگی اعضا و عضلات مختلف کار می‌کند.

5- کمک به راه رفتن کودکان

یکی از مهم‌ترین اهداف کاردرمانی در کودکان فلج مغزی کمک به راه رفتن آن‌ها است. راه رفتن کودکان می‌توان فشارهای زیادی را از روی کودک و همچنین خانواده بر دارد. کودکی که توانایی راه رفتن مستقل را داشته باشد، در بسیاری از فعالیت‌های دیگر مانند دستشویی رفتن یا پوشیدن کفش‌ها مستقل خواهد شد. این استقلال به بهبود اعتماد به نفس و همچنین مشارکت فرد در اجتماع کمک خواهد کرد.

6- تسهیل مراحل رشد حرکتی

وقتی تسهیل مراحل رشدی سخن به میان می‌آید اکثر افراد آن را با تسهیل مراحل راه رفتن اشتباه می‌گیرند. اما نکته اینجاست که لازم است رشد حرکات کوچک مانند: قیچی کردن یا گرفتن یک لیوان که بیشتر در حوزه فعالیت‌های دستی هستند، مورد توجه قرار گیرد. از طرفی دیگر لازم است که رشد ذهنی فرد هم در نظر گرفته شود. برای نمونه فرد در سن خاصی باید بتواند تفاوت بین بزرگ و کوچک را تشخیص دهد یا بتواند مفهومی مانند زمان را درک نماید. بنابراین هم کاردرمانی جسمی و هم کاردرمانی ذهنی برای این کودکان مناسب است.

برای تعین وقت شما می‌توانید با کلیک بر روی کلمه دریافت نوبت زمان مشاوره و نوبت خود از مرکز جامع توانبخشی ایران را تعیین کنید.

کاردرمانی فلج مغزی چه مشکلاتی را بهبود می‌دهد؟

فلج مغزی می‌تواند طیف گسترده ای از توانایی های حرکتی و عملکردی کودک را تحت تاثیر قرار دهد. بسیاری از کودکان مبتلا به این اختلال در انجام فعالیت های ساده روزمره مانند گرفتن اشیا، بازی کردن، غذا خوردن یا حفظ تعادل با مشکل روبه رو هستند. کاردرمانی با تمرین های تخصصی و برنامه‌های درمانی هدفمند تلاش می‌کند این چالش ها را کاهش داده و مهارت های لازم برای انجام فعالیت های روزمره را تقویت کند. مهم ترین مشکلاتی که با کاردرمانی فلج مغزی قابل بهبود هستند عبارت اند از:

• ضعف در مهارت های حرکتی ظریف: بسیاری از کودکان مبتلا به فلج مغزی در استفاده دقیق از دست‌ها و انگشتان دچار مشکل هستند. کاردرمانی به تقویت مهارت هایی مانند گرفتن اشیا، نگه داشتن مداد، استفاده از قاشق و انجام کارهای ظریف کمک می‌کند.
• اختلال در هماهنگی دست و چشم: هماهنگی بین حرکات دست و بینایی برای انجام بسیاری از فعالیت‌ها ضروری است. تمرین های کاردرمانی به کودک کمک می‌کند بتواند اشیا را دقیق تر بگیرد، بازی کند و فعالیت های مختلف را با کنترل بیشتری انجام دهد.
• مشکل در انجام فعالیت های روزمره: فعالیت‌هایی مانند لباس پوشیدن، غذا خوردن، مسواک زدن یا استفاده از وسایل روزمره ممکن است برای کودک دشوار باشد. کاردرمانی به کودک کمک می‌کند این مهارت‌ها را به صورت تدریجی و عملی یاد بگیرد.
• ضعف در تعادل و کنترل بدن: برخی کودکان مبتلا به فلج مغزی در حفظ تعادل یا کنترل وضعیت بدن مشکل دارند. تمرین‌های کاردرمانی می‌توانند به بهبود کنترل بدن و افزایش ثبات در هنگام نشستن، ایستادن یا انجام فعالیت های مختلف کمک کنند.
• محدودیت در بازی و تعامل با محیط: بازی یکی از مهم ترین بخش‌های رشد کودک است. کاردرمانی با تقویت مهارت‌های حرکتی و عملکردی به کودک کمک می‌کند بتواند فعال تر در بازی‌ها و فعالیت‌های روزمره شرکت کند.

فواید کاردرمانی برای کودکان مبتلا به فلج مغزی

کاردرمانی یکی از مهم ترین روش‌های توانبخشی برای کودکان مبتلا به فلج مغزی است که با هدف تقویت مهارت‌های حرکتی، بهبود عملکرد دست‌ها و افزایش توانایی انجام فعالیت‌های روزمره انجام می‌شود. این روش درمانی با استفاده از تمرین‌های هدفمند و برنامه‌های تخصصی به کودک کمک می‌کند تا محدودیت های حرکتی خود را بهتر مدیریت کند و مهارت‌های ضروری زندگی را به تدریج یاد بگیرد.

• بهبود مهارت‌های حرکتی دست‌ها: کاردرمانی به تقویت عضلات دست و افزایش دقت حرکات انگشتان کمک می‌کند. این موضوع باعث می‌‍شود کودک بتواند کارهایی مانند گرفتن اشیا، استفاده از مداد، بازی کردن یا استفاده از وسایل مختلف را بهتر انجام دهد.
• افزایش هماهنگی بین دست و چشم: یکی از اهداف مهم کاردرمانی تقویت هماهنگی بین بینایی و حرکات دست است. با تمرین‌های مناسب، کودک می‌تواند اشیا را دقیق تر کنترل کند و در انجام فعالیت‌های مختلف عملکرد بهتری داشته باشد.
• تقویت توانایی انجام فعالیت‌های روزمره: کودکان مبتلا به فلج مغزی ممکن است در انجام کارهایی مانند غذا خوردن، لباس پوشیدن یا مسواک زدن با مشکل روبه رو شوند. کاردرمانی به کودک کمک می‌کند این مهارت‌ها را به صورت عملی تمرین کرده و مستقل تر عمل کند.
• بهبود تعادل و کنترل بدن: بخشی از تمرین‌های کاردرمانی به تقویت کنترل بدن و هماهنگی حرکتی اختصاص دارد. این تمرین‌ها می‌توانند به کودک کمک کنند در نشستن، ایستادن یا حرکت کردن ثبات بیشتری داشته باشد.
• افزایش مشارکت کودک در بازی و فعالیت‌ها: با تقویت مهارت‌های حرکتی و عملکردی، کودک می‌تواند راحت‌تر در بازی‌ها و فعالیت‌های روزمره شرکت کند. این موضوع نقش مهمی در رشد مهارت‌های اجتماعی و یادگیری کودک دارد.

آیا کاردرمانی فلج مغزی باعث درمان کامل می‌شود؟

فلج مغزی یک اختلال عصبی پایدار است که در اثر آسیب به مغز در دوران بارداری، هنگام تولد یا سال‌های ابتدایی زندگی ایجاد می‌شود. به همین دلیل در حال حاضر درمان قطعی برای این اختلال وجود ندارد. با این حال، کاردرمانی فلج مغزی یکی از موثرترین روش‌های توانبخشی است که می‌تواند به طور قابل توجهی به بهبود عملکرد حرکتی و مهارت‌های روزمره کودک کمک کند.

هدف اصلی کاردرمانی درمان کامل فلج مغزی نیست، بلکه کمک به کودک برای تقویت توانایی‌های حرکتی، افزایش کنترل عضلات، بهبود هماهنگی اندام‌ها و یادگیری مهارت‌های ضروری زندگی است. با انجام تمرین‌های تخصصی و منظم، بسیاری از کودکان می‌توانند در انجام فعالیت‌هایی مانند گرفتن اشیا، غذا خوردن، لباس پوشیدن یا بازی کردن عملکرد بهتری داشته باشند.

میزان پیشرفت کودک به عوامل مختلفی مانند شدت فلج مغزی، سن شروع درمان، نوع تمرین‌های توانبخشی و تداوم جلسات درمانی بستگی دارد. هرچه کاردرمانی در سنین پایین تر آغاز شود و به صورت منظم ادامه پیدا کند، احتمال بهبود مهارت‌های حرکتی و عملکردی کودک بیشتر خواهد بود. بنابراین اگرچه کاردرمانی فلج مغزی درمان قطعی محسوب نمی‌شود، اما می‌تواند نقش بسیار مهمی در افزایش توانایی ها و بهبود عملکرد کودک ایفا کند.

10 تمرین کاربردی و موثر کاردرمانی برای کودکان فلج مغزی

تمرین‌های کاردرمانی بخش مهمی از روند توانبخشی کودکان مبتلا به فلج مغزی هستند و به تقویت مهارت‌های حرکتی، هماهنگی دست‌ها و کنترل حرکات کمک می‌کنند. این تمرین‌ها معمولا به گونه ای طراحی می‌شوند که کودک بتواند مهارت‌های لازم برای انجام فعالیت‌های روزمره مانند گرفتن اشیا، بازی کردن یا استفاده از وسایل مختلف را بهتر تمرین کند. در ادامه با چند تمرین کاربردی کاردرمانی برای کودکان فلج مغزی آشنا می‌شوید.

تمرینات اندام تحتانی و پاها در کودکان فلج مغزی

• بشینپاشو
• حرکت تاب دادن روی کف پا در حالت چمباتمه
• ایستادن روی دو زانو
• جمع کردن پاها داخل شکم در حالت طاق باز
• راه رفتن از بغل ( خرچنگی)

تمرینات کنترل تنه در کودکان فلج مغزی

• دراز نشست در حالت خوابیده
• خم و راست تنه در حالت ایستاده
• حرکت خم و راست تنه از طرفین در حالت نشسته یا ایستاده روی دو زانو

تمرینات اندام فوقانی و دست‌ها در کودکان فلج مغزی

• حرکت پرتاب دست از کنار بدن به سمت بالای سر در حالت خوابیده دمر
• حرکت شنا رفتن با کمک والدین

 به تازگی مقاله جدید و مفصلی در زمینه بیماری فلج مغزی انواع آن راه‌های تشخیص و متدهای درمانی این بیماری منتشر شده است جهت مطالعه اینجا کلیک کنید

تکنیک‌های مورد استفاده در کاردرمانی سی پی (فلج مغزی)

کاردرمانی سی پی یک شیوه درمانی است که اهداف مختلفی را دنبال می‌کند. از طرفی دیگر روز به روز شیوه‌های درمانی جدیدی در دنیا رشد پیدا می‌کنند. به همین دلیل نیاز است این رشته هم خود را به روز کند و تلاش نماید تا روش‌های نوینی را برای حل مشکلات مراجعان خود مورد استفاده قرار دهد. در همین راستا روش‌های مختلفی برای رفع مشکلات افراد فلج مغزی توسعه داده شده است که به بهبود این افراد کمک خواهد کرد:

متد ndt یا بوبت

متد ndt که مخفف عبارت Neurodevelopmental Treatment توسط خانم و آقای بوبت توسعه داده شده است و یکی از رویکردهای رایج مورد استفاده در کودکان فلج مغزی می‌باشد. در این رویکرد با تمرکز بر مهار مشکلات و عوارضی که در اثر اسپاسم عضلانی یا عدم حرکت در فلج مغزی اتفاق افتاده است شرایط حرکتی کودک فلج مغزی را بهبود می‌بخشند. البته در نسخه جدید این رویکرد که به عنوان new bobath یا بوبت جدید شناخته می‌شود، تمرکز روی نقاط قوت کودک و تقویت آن‌ها است.

متد CIMT در فلج مغزی

این روش نیز یکی از روش‌های رایج در درمان فلج مغزی خصوصا کودکان نوع همی پلژی می‌باشد که با محدود کردن حرکت در اندام قوی‌تر، نوعی اجبار در استفاده از اندام ضعیف را برای کودک ایجاد می‌کند. به مرور زمان فرد مجبور می‌شود که از اندام ضعیف خود استفاده کند و با این کار همه دامنه حرکتی آن افزایش پیدا می‌کند و هم دستیابی به قدرت عضلانی مناسب برای فرد ساده‌تر خواهد شد.

متد patterning

این متد هم از  تئوری‌هایی است که حدودا در ۵۰ تا ۶۰ سال پیش ارائه شد. در این متد الگوها و وضعیت‌های خاصی را مثلا روی دو زانو ایستادن در کودک ایجاد می‌کنیم و کودک در طول روز بارها و بارها باید این الگو را در خود ایجاد کند. به این ترتیب کودک برای طی کردن مراحل رشد حرکتی بیشتر آماده خواهد شد. روش patterning ممکن است از تکنیک‌های دیگری مانند وزن اندازی، براشینگ یا joint compression  به صورت همزمان استفاده کند. هر چند متد patterning در کاردرمانی کودکان فلج مغزی جزو روش‌های کهن محسوب می‌شود اما تاثیر گذاری آن کاملا اثبات شده است و اکثر درمانگران از آن استفاده می‌کنند.

استفاده از ارتز در کاردرمانی فلج مغزی

استفاده از ارتز و سایر وسایل کمکی برای توسعه مهارت‌های حرکتی کودکان فلج مغزی یکی از راه‌های کمک به درمان این کودکان است و باید به صلاحدیدی کاردرمانگر و با تایید همکاران ارتوپد فنی صورت بگیرد. ارتزهای تنوع زیادی دارند و کاربردها و زمان استفاده از آن‌ها هم متفاوت است. برای نمونه برخی از بریس‌ها را فرد باید شب‌ها بپوشد. برخی نقش حمایتی داشته و به ایستادن کودک کمک خواهند کرد.

 گیت پلیت یک ارتز ساخته شده در مرکز توانبخشی ایران است که به ایستادن و حفظ تعادل کودک سی پی کمک خواهد کرد.

آب درمانی

اگر بخواهیم یکی از روش‌های کاردرمانی که از قدیم وجود داشته اما هنوز جای خود را در بسیاری از کلینیک‌ها کسب نکرده است، قطعا به آب درمانی اشاره خواهیم کرد. آب درمانی به خاطر کاهش فشار وارده به عضلات و مفاصل پایین تنه، حرکت را راحت‌تر خواهد کرد. به صورتی که بسیاری از افراد در آب ساده‌تر راه می‌روند. از طرفی دیگر به خاطر مقاومتی که در برابر حرکات عادی ایجاد می‌کند به تقویت عضلات کمک خواهد کرد.

بازی درمانی

اگر بخواهیم به ماهیت و اهداف کاردرمانی بار دیگر اشاره کنیم، باید بگوییم که کاردرمانی از فعالیت‌ها برای رسیدن به حداکثر توانایی و استقلال فرد کمک خواهد گرفت. در کودکان هم فعالیت اصلی شامل بازی درمانی خواهد بود. بنابراین می‌توان گفت بازی درمانی دمیدن روح کاردرمانی در قالبی جدید متناسب با کودکان است. این نکته را هم در نظر داشته باشید که ممکن است بازی درمانی به عنوان یک تکنیک مجزا در کاردرمانی مورد استفاده قرار گیرد یا در ترکیب با سایر تکنیک‌ها به بهبود کودک سی پی کمک کند. برای نمونه می‌توان آب درمانی و بازی درمانی را ترکیب کرد و از بازی‌های آبی در محیط استخر برای آب درمانی کمک گرفت.

سایر روش‌ها در کاردرمانی سی پی

برخی از روش‌ها وجود دارند که با اهداف مورد نظر در کاردرمانی هم راستا و هم جهت هستند. اما هنوز به صورتی گسترش پیدا نکرده‌اند که بتوان آن را در هر کلینیک مشاهده کرد. اسب درمانی یکی از این روش‌ها است که در بهبود حس عمقی و تقویت عضلات تنه به کودکان فلج مغزی کمک خواهد کرد. استفاده از لباس فضایی در درمان کودک سی پی هم کمک می‌کند که بهبود حس عمقی، نرمال سازی تون عضلانی، اصلاح الگوی gait و بهبود آگاهی فضایی کودک کمک خواهد کرد. این روش هم یکی از روش‌هایی است که هنوز در فاز توسعه و تحقیق قرار دارد.

روش‌های جبرانی کاردرمانی سی پی

روش‌های گفته شده در بالا همگی تکنیک‌هایی هستند که که روی اصلاح ساختارها و تقویت بدن فرد متمرکز هستند. اما همانطور که اشاره شد هدف نهایی کاردرمانی رساندن فرد به حداکثر میزان استقلال ممکن است. در این راه ممکن است از روش‌هایی استفاده شود که کارها را به گونه‌ای ساده‌تر خواهد کرد تا به انرژی و توان کمتری نیاز داشته باشد. استفاده  از وسایل کمکی مانند قاشق‌های مخصوص یا وسایل کمکی برای پوشیدن لباس یکی از این روش‌ها است. در کنار آن مناسب سازی محیط خانه به گونه‌ای که نیاز فرد بتواند راحت‌تر از آن استفاده کند همواره در دستور کار قرار داشته است. برای نمونه طراحی قابلمه یا ماهیتابه‌ای که یک دسته داشته باشد برای افراد همی‌پلژی کاملا مناسب است. چرا که می‌توانند با استفاده از یک دست آن را به راحتی بردارند.

 

تمرینات کاردرمانی در فلج مغزی بر اساس رویکردهای ذکر شده

تمرینات کاردرمانی در فلج مغزی بر اساس رویکردهای تخصصی توانبخشی طراحی می‌شوند تا به بهبود کنترل حرکات، هماهنگی اندام‌ها و مهارت‌های عملکردی کودک کمک کنند. در این رویکردها تمرین ها متناسب با توانایی‌ها و نیازهای هر کودک انتخاب می‌شوند تا یادگیری مهارت‌های حرکتی به شکل موثرتر انجام شود. بسیاری از این تمرین‌ها در قالب فعالیت‌های هدفمند و بازی محور اجرا می‌شوند تا کودک با انگیزه بیشتری در فرایند درمان مشارکت کند. در ادامه با برخی از تمرینات کاردرمانی فلج مغزی که بر پایه این رویکردهای درمانی طراحی شده اند آشنا می‌شوید.

تکنیک کشش پسیو برای کودکان فلج مغزی

در این روش عضلات اسپاستیک در اندام تحتانی و یا اندام فوقانی کودک فلج مغزی می‌بایست تحت کشش و استرج قرار می‌گیرد. کشش‌هایی که در عضلات کوتاه شده کودکان فلج مغزی اعمال می‌شود باعث افزایش دامنه حرکت در مفاصل خواهد شد و به دنبال آن شرایط حرکتی کودکان در مراحل مختلف نظیر چهار دست و پا رفتن و یا راه رفتن بهبود پیدا می‌کند. انواع کششی که اعمال می‌شود شامل:

• کشش تند و سریع
• کشش طولانی مدت.
• کشش سریع و ناگهانی باعث انقباض نسبتا کوتاه در عضلات غالب و مهار کوتاه مدت عضلات اسپاستیک خواهد شد.

از طرفی دیگر کشش طولانی را می‌توان با استفاده از تحمل وزن در اندام کودک و یا استفاده از وسایل کمکی نظیر اسپیلنت اعمال کرد این کشش باید نیروی کافی را برای صاف کردن مفصل تا حد امکان ایجاد کند تا بتوان تاثیر این کشش را در مهار اسپاسم دید.

تکنیک تحمل وزن در اندام برای کودکان فلج مغزی

در این متد ما بر روی اندامی که خصوصا دارای اسپاسم هستند تا حد امکان تحمل وزن را اعمال می‌کنیم در تحمل وزن نوعی کشش طولانی مدت نیز اتفاق می‌افتد که به رفع دفورمیتی و انقباض در اندام تحتانی کمک می‌کند. می‌توانید برای اعمال تحمل وزن از از تخته‌های ایستاده یا همان استندینگ بردها برای فلج مغزی استفاده کنید. تمرینات تحمل وزن در بر روی مفاصل مختلف از جمله کف پا روی دو زانو در حالت چهار دست و پا می‌تواند از مشکلاتی نظیر نیمه در رفتگی‌های لگن جلوگیری کند. همچنین برای کاهش اسپاسم و جلوگیری از پوکی استخوان و بهبود عملکرد حرکتی تمرینات تحمل وزن مورد استفاده قرار می‌گیرد. در نظر داشته باشید که بسیاری از تمرینات مورد استفاده در کاردرمانی سی پی ممکن است با چند هدف مختلف و همزمان انجام می‌شوند.

تکنیک اسپیلنتینگ برای کودکان فلج مغزی

در این متد نیز ما نوعی کشش مداوم را بر روی عضلات اسپاستیک در کودکان فلج مغزی اعمال می‌کنیم. اسپیلت‌های مختلفی برای دست و پا وجود دارد که می‌توان بر حسب نوع دفورمیتی یا اسپاسم که در مفاصل کودک ایجاد شده است، آن‌ها را استفاده نمود. به عنوان مثال اسپیلت‌های آفو، کافو برای اندام تحتانی و بک اسلپ یا آرنج بند برای اندام فوقانی وجود دارد.

متد گچ گیری سریال برای کودکان فلج مغزی

این روش هم برای جلوگیری از اسپاسم و کاهش دفورمیتی در مفاصل کودکان فلج مغزی اسپاستیک استفاده می‌شود. بدین شکل که ابتدا در دامنه‌های بسته‌تر گچ گیری روی مفصل ایجاد می‌شود و به مرور با باز تر کردن دامنه فشار را به صورت تدریجی بر روی مفصل بیشتر می‌کنیم.

تقویت عضلات در کودکان فلج مغزی

یکی از روش‌های اصلی متدهای کاردرمانی در فلج مغزی تقویت عضلات ضعیف خصوصا عضلات عملکردی در کودکان فلج مغزی می‌باشد. تقویت عضله در کودکان فلج مغزی بسته به شرایط ذهنی و شناختی کودک فلج مغزی متفاوت است در برخی از کودکان که همکاری بیشتری دارند این تمرینات موثرتر بوده و برخی از  تمرینات تقویتی فلج مغزی با استفاده از وزنه انجام می‌شود و در برخی دیگر با استفاده از وزن خود کودک این تمرینات قابل اجرا است. تمرینات متنوع است و با استفاده از وسایل و تجهیزات کاردرمانی نظیر توپ، وزنه‌های پوشیدنی، پله، نردبان دیواری و غیره انجام می‌شود. برخی از تمرینات تقویتی و عملکردی نیز با استفاده از تردمیل و دوچرخه ثابت نیز قابل اجرا می‌باشد. برخی مطالعات انجام شده در کودکان فلج مغزی نشان داده است که در مدت سه الی چهار جلسه در هفته به مدت ۴ ماه بهبودی در حرکات اندام تحتانی و الگوهای راه رفتن در کودکان مبتلا به فلج مغزی حاصل شده است.

چند نکته در خصوص اصول تمرینات کاردرمانی در منزل

هدف اصلی از توانبخشی و كاردرمانی در منزل کمک به خانواده‌هایی است كه به هر دلیل اعم از سنگینی بیمار، بالا بودن ریسک جا به جایی بیمار، نداشتن وسیله و بعد مسافت از مراكز توانبخشی امكان رساندن بیمار به مراكز درمانی را ندارند. به این منظور درمانگر ابتدا شرایط بیمار و منزل او را بررسی نموده و ساده‌ترین وسایل جهت گرفتن بهترین نتیجه از درمان در منزل را به خانواده معرفی می‌كنند. در ادامه با این نکات آشنا می‌شوید.

• به عنوان مثال جهت تمرینات تعادلی به جای استفاده ازtilt board  می‌توان از پشتی‌هایی استفاده كرد كه یك سطح نیم دایره دارند. (پشتی تركمنی).
• استفاده از تیوپ اتومبیل و طناب جهت تمرینات قدرتی
• استفاده از تیوپ دوچرخه جهت درمان چرخش پاها.
• آموزش مهارت‌های روزمره زندگیADL  با استفاده از وسایل مورد استفاده خانگی نظیر نحوه غذا خوردن، لباس شستن و دستشویی رفتن از تمرینات قابل انجام در منزل است كه با توجه به شرایط بیمار را انتخاب و لحاظ می‌گردد.

انتخاب بهترین مرکز کاردرمانی فلج مغزی

انتخاب یک مرکز مناسب برای کاردرمانی فلج مغزی یکی از مهم ترین تصمیم‌هایی است که والدین برای روند درمان کودک خود می‌گیرند. کیفیت خدمات توانبخشی، تجربه درمانگران و استفاده از روش‌های تخصصی می‌تواند تاثیر زیادی در پیشرفت مهارت‌های حرکتی و عملکردی کودک داشته باشد. به همین دلیل بهتر است در انتخاب مرکز کاردرمانی به عواملی مانند تخصص تیم درمان، امکانات مرکز، برنامه درمانی شخصی سازی شده و تجربه در درمان کودکان مبتلا به فلج مغزی توجه شود.

یک مرکز کاردرمانی مناسب باید ابتدا ارزیابی دقیق از وضعیت حرکتی و عملکردی کودک انجام دهد و سپس بر اساس نیازهای او برنامه درمانی اختصاصی طراحی کند. همچنین استفاده از تمرین‌های هدفمند، تجهیزات مناسب و رویکردهای علمی توانبخشی می‌تواند روند پیشرفت کودک را موثرتر کند.

در این میان، مرکز توانبخشی ایران یکی از مراکزی است که خدمات تخصصی کاردرمانی برای کودکان مبتلا به فلج مغزی ارائه می‌دهد. در این مرکز تلاش می‌شود با ارزیابی دقیق، طراحی برنامه درمانی متناسب با شرایط هر کودک و استفاده از روش‌های علمی توانبخشی، مهارت های حرکتی و توانایی‌های عملکردی کودکان به شکل موثر تقویت شود. انتخاب مرکزی که تجربه کافی در زمینه کاردرمانی فلج مغزی داشته باشد می‌تواند نقش مهمی در پیشرفت روند توانبخشی کودک ایفا کند.

نویسنده فرهنگ محمدخانی کاردرمانگر.

سوالات متداول