اولین نشانههای اختلالات یادگیری در کودکان چیست؟ والدین از چه سنی باید نگران کودک خود باشند؟ کودک در چند سالگی تشخیص اختلال یادگیری می گیرد؟ والدین چگونه می توانند به بهبود کودک خود کمک کنند؟ تشخیص دقیق اختلالات یادگیری در یک کودک پیش دبستانی، احتمالا دشوار خواهد بود. هنگامی که کودکان کوچک هستند، نقاط قوت و ضعف متفاوتی داشته و مهارت های آنها با سرعتهای متفاوتی رشد و تکامل می یابند. با بالا رفتن سن کودکان، توانایی های آنها نیز یکسان خواهند شد. اما علائمی در دوران پیش دبستانی و ابتدایی در کودکان وجود دارند که نشان می دهند که کودک ممکن است به نوعی اختلال یادگیری مبتلا باشد.
به عنوان مثال، کودکانی که در درک کلمات مشکل دارند، ممکن است در خواندن و نوشتن دچار مشکل شوند. به همین ترتیب، کودکانی که در درک اصول اولیه شمارش مشکل دارند نیز، ممکن است در ریاضی مشکل داشته باشند. کودکانی که در دست گرفتن مداد و یا استفاده از وسایلی مانند قاشق و چنگال مشکل دارند، ممکن است در کنترل مهارت های حرکتی ظریف، مشکل داشته باشند. مشکل در درک و یا استفاده از گفتار، می تواند نشانه ای از اختلالات گفتاری و یا زبانی باشد. مشکلات گفتاری و زبانی ممکن است از نشانههای اولیه اختلال طیف اوتیسم در کودک باشند.
رفتارهای کودکان نیز می توانند سرنخ هایی را از وجود مشکلات در آنها نشان دهند. چنانچه کودک اغلب در طول انجام یک فعالیت، مانند نقاشی کشیدن، خسته و ناامید می شود، ممکن است به این معنی باشد که چنین مهارتی برای او چالش برانگیز می باشد. یا چنانچه کودک نسبت به سایر همسالانشان فعالتر و یا تکانشیتر باشد، این حالات میتوانند نشانهای از اختلال کمبود توجه و بیش فعالی (ADHD) باشد و تا زمانی که کودکان بزرگتر شوند تشخیص داده نخواهند شد.
اگر چه اختلال بیش فعالی (ADHD) به عنوان یک اختلال رفتاری در کودکان در نظر گرفته می شود، اما تأثیر زیادی بر نحوه یادگیری کودکان داشته و بسیاری از کودکان مبتلا به بیش فعالی، به اختلالات یادگیری نیز مبتلا می باشند.
چرا بیش فعالی بر یادگیری کودک تاثیر می گذارد؟ پاسخ را اینجا بخوانید: آیا کودک بیش فعال، اختلال یادگیری هم دارد؟
خوشبختانه، بسیاری از مشکلات عنوان شده در کودکان، با مداخلات درمانی مناسب و زود هنگام می توانند برطرف شوند.
به عنوان مثال، کودکانی که در مهارت های حرکتی ظریف مشکل دارند، با شرکت در جلسات کاردرمانی و همکاری با یک متخصص کاردرمانی می توانند مهارت های حرکتی ظریف خود را بهبود بخشند. یک متخصص کاردرمانی میتواند در بهبود حرکات، تون عضلانی و هماهنگی چشم و دست به کودک کمک کند. چنانچه کودکتان مشکلات گفتاری و یا زبانی دارد، می توانید با مراجعه به یک آسیب شناس گفتار و زبان، به کودک خود کمک کنید تا مهارت های ارتباطی و گفتاری خود را بهبود بخشد.
والدین نیز می توانند به بهبود مهارت های کودک خود کمک کنند. چنانچه متوجه شدید که کودکتان در انجام بهینه فعالیت هایش مشکل دارد، می توانید او را حمایت کرده و اعتماد به نفس او را تقویت کنید. به عنوان مثال می توانید در خارج از کلاس نیز به بهبود مهارت های کودکتان کمک کنید. فعالیتهایی مانند کتاب خواندن، شمارش و یا نقاشی کردن با کودک، میتوانند به کودک کمک کنند تا مهارتهای خود را در خانه و در محیط های کم استرس تر نیز تمرین کند.
هنگامی که کودکان اختلالات یادگیری دارند، مداخلات درمانی زود هنگام می توانند برای بهبود مشکلات کودک بسیار مفید باشند. اما چه زمانی والدین می بایست نگران کودک خود باشند؟
با مطالعه مطلب زیر با مهارتهای لازم برای کودکان پیش دبستانی آشنا شوید: این ده مهارت برای کودکان پیش دبستانی ضروری است
اختلال یادگیری چیست؟
اختلال یادگیری، به طیف وسیعی از ناهنجاری های عصبی گفته میشود که میتواند توانایی مغز برای دریافت، پردازش و ارسال اطلاعات را تحت تاثیر قرار دهد؛ به صورتی که کودک مبتلا به اختلالات یادگیری ممکن است در خواندن، نوشتن، صحبت کردن، شنیدن، درک مفاهیم ریاضی و درک عمومی دچار ناتوانی شود. به عبارت دیگر اختلال یادگیری به معنای اختلال در یک و یا چند فرآیند روانشناختی اساسی است که در درک و یا استفاده از زبان گفتاری یا نوشتاری دخیل هستند. اختلال در این فرآیندهای روانشناختی ممکن است خود را به صورت اختلال در شنیدن، صحبت کردن، خواندن، نوشتن و یا انجام محاسبات ریاضی نشان دهد.
اولین نشانههای اختلالات یادگیری هنگامی در کودک تشخیص داده می شوند که کودک در به کاربردن یک مهارت و یا درک یک موضوع تحصیلی خاص مانند ریاضی و یا در خواندن و نوشتن مشکل جدی داشته باشد. اختلالات یادگیری با شکافی بین آنچه از نظر رشدی و تکاملی انتظار می رود که کودک بتواند انجام دهد و آنچه که واقعاً کودک قادر به انجام آن است، تعریف می شود. به عنوان مثال، کودکی که در خواندن بسیار از همسالان خود عقب مانده است، اما مشکلی برای هماهنگی با همسالان خود از روش های دیگر ندارد.
این حالت تا حدودی به این دلیل است که هنگامی که نوبت به یادگیری های اولیه میرسد، مهارتهای کودکان با سرعتهای مختلفی رشد و تکامل می یابند. کودکی که به نظر می رسد در نوشتن حروف و یا خواندن کلمات کوتاه از همسالان خود عقب تر است، ممکن است فقط به کمی زمان نیاز داشته باشد تا مشکلاتش برطرف شود.
برخی از کودکان کمی جلوتر و یا عقب تر از همسالانشان در کلاس درس بوده و درست مانند بزرگسالان، کودکان نیز نقاط قوت و ضعف متفاوتی دارند. ممکن است کودکی در شمارش مهارت داشته باشد، ولی در نوشتن نام خود دچار مشکل شود. در حالی که کودک دیگری ممکن است در ابتدا بتواند کلمات اصلی را بخواند ولی در اعداد و شمارش مشکل داشته باشد. به همان ترتیب که کودکان بزرگ تر شده و رشد و تکامل می یابند، تواناییهای آنها نیز یکسان خواهند شد.
ولی در نظر داشته باشید که در برخی از کودکان، وجود این گونه مشکلات اولیه یادگیری ممکن است نشان دهنده وجود مشکلات تحصیلی در آینده کودک باشند. اگرچه ممکن است برخی از کودکان در سنین مهد کودک و پیش دبستانی برای تشخیص دقیق اختلالات یادگیری خیلی کوچک باشند، ولی حمایت و در صورت لزوم مداخلات درمانی زود هنگام و مناسب می توانند مزایای بسیار زیادی را برای این کودکان به همراه داشته باشند.
بیشتر بخوانید: مراحل رشد و تکامل گفتار کودکان از یک تا دو سالگی چیست؟
اولین نشانه های اختلالات یادگیری در کودکان
اولین نشانههای اختلالات یادگیری در کودکان کوچکتر، اختلالات یادگیری مانند کودکان بزرگتر به نظر نمیرسند، زیرا فعالیت هایی که از آنها خواسته میشود بسیار کم و ساده می باشد. با این حال، برخی از مشکلات خاص ممکن است نشان دهند که کودک در انجام برخی از مهارتهای اولیه چالش دارد.
کنترل مهارت های حرکتی ظریف
مشکلات مرتبط با کنترل و به کار بردن مهارت های حرکتی ظریف میتوانند در مراحل مهد کودک و پیش دبستانی نمایان شوند. ممکن است کودکانی را ببینید که برای یادگیری درست در دست گرفتن مداد رنگی تلاش میکنند، در استفاده از قاشق و چنگال مشکل دارند، یا حتی از رنگآمیزی و یا کشیدن اشکال دوری میکنند، زیرا مهارت های لازم برای انجام چنین فعالیت هایی را ندارند. تشخیص زودهنگام این گونه مشکلات به والدین این فرصت را می دهد که از حمایت هایی مانند کاردرمانی برای تقویت و بهبود مهارت های حرکتی کودک بهره مند شوند تا در آینده به مانعی برای یادگیری کودک تبدیل نشوند.
مشکلات گفتاری
مشکل در درک و یا استفاده از گفتار، می تواند نشانه این باشد که کودک ممکن است در آینده به اختلال یادگیری مبتنی بر گفتار دچار شود. مشکلات گفتاری به شکل های مختلفی در کودکان نمایان می شوند. کودکان ممکن است با زبان درکی مشکل داشته باشند، به این معنی که در درک کلماتی که می شنوند یا می خوانند مشکل داشته و متوجه صحبت های دیگران نشوند. ممکن است در زبان بیانی چالش داشته باشند، به این معنی که در استفاده از کلمات برای بیان افکار و اندیشه های خود مشکل داشته باشند. برخی از کودکان نیز ممکن است هم در زبان درکی و هم زبان بیانی مشکل داشته باشند، به این معنی که هم در بیان افکار خود و هم در درک گفتار دیگران مشکل داشته باشند. چنانچه کودکی در زبان درکی و یا زبان بیانی خود مشکل داشته باشد، مراجعه به یک متخصص گفتاردرمانی برای کودک بسیار مفید خواهد بود.
مهارت های اولیه خواندن
اگرچه بیشتر کودکان در سالهای پیش دبستانی به سختی کلمات اصلی را میخوانند، اما مهارتهایی را می آموزند که پایه های اصلی خواندن را برای کودک ایجاد می کنند. در طی این دوران، کودک بازی های زیادی را با صداها، کلمات و یا تطابق کلمات و صداها انجام می دهد. اگر کودکی واقعاً برای شنیدن و درک صداها مشکل داشته و یا کلمات را به سختی درک می کند، نیاز به ارزیابی و مداخلات درمانی مناسب دارد.
مهارت های اولیه ریاضی
هنگامی که کودکان به تازه گی شمارش را یاد میگیرند، ممکن است نتواند مفهوم اعداد و شمارش را به آسانی درک کند. مشکلات مربوط به اعداد به ویژه در کلاس اول نمایان میشوند. چنانچه کودکی در پایان کلاس اول، مفهوم اصلی اعداد، شمارش و جمع کردن را درک نکرد، والدین می بایست نگران شوند.
علائم اختلالات رفتاری
چنانجه متوجه شدید که کودکتان در طی انجام یک فعالیت خاص، مانند کشیدن اشکال و یا ساختن مکعب ها، اغلب ناامید و یا خسته می شود، ممکن است نشانه این باشد که کودک مهارت های مورد نیاز برای انجام آن فعالیت را نداشته و انجام آن فعالیت برای او چالش برانگیز است. چنانچه فعالیتی وجود دارد که کودک تمایلی به انجام آن نداشته و از درخواست انجام آن فعالیت واقعاً ناراحت و کلافه میشود، احتمالا به این دلیل است که آن فعالیت برای کودک سخت و چالش برانگیز است. والدین می بایست از خود بپرسند که چرا انجام فعالیت خاصی برای کودک دشوار است؟ آیا مهارت های لازم به کودک آموزش داده نشده است؟ یا به این دلیل است که کودک تمرکز لازم برای انجام آن فعالیت را نداشته و یا ممکن است کودک چالش های دیگری نیز داشته باشد؟
علائم اختلال بیش فعالی (ADHD)
یکی دیگر از نشانه های رفتاری که در سالهای اولیه زندگی کودک می بایست بسیار به آن توجه کرد، علائم اختلال بیش فعالی (ADHD) می باشد. اگرچه بیش فعالی به عنوان یک اختلال رفتاری در نظر گرفته می شود، اما تأثیر بسیار زیادی بر نحوه یادگیری کودکان داشته و بسیاری از کودکان مبتلا به بیش فعالی (ADHD)، دارای اختلالات یادگیری نیز هستند. حتی اگر در دوران پیش دبستانی، اختلالی مانند بیش فعالی برای کودک تشخیص داده نشود، ولی چنانچه کودکی دارید که رفتارهای تکانشی داشته و نمی تواند آرام بنشیند، بهتر است از مداخلات درمانی مناسب برای بهبود او بهره مند شوید.
در صورت مشاهده اولین نشانه های اختلالات یادگیری در کودکتان، با متخصصین کاردرمانی و گفتاردرمانی مرکز جامع توانبخشی ایران همراه شوید. مرکز جامع توانبخشی ایران با بیش از دو دهه تجربه در زمینه خدمات توانبخشی تخصصی کودکان و با کمک مجرب ترین درمانگران در دو شعبه فعال در مرکز و غرب تهران در رفع مشکلاتی مانند انواع اختلالات یادگیری و شناختی، مهارت های گفتاری، حرکتی، مهارت های ظریف دست، مشکلات مرتبط با تمرکز، توجه و حافظه، برنامه ریزی حرکتی، مهارت های درکی حرکتی و اختلالات حسی، با به کار بردن به روزترین تکنیک ها و تجهیزات آماده ارائه خدمات به کودکان عزیز شما می باشد.
جهت مشاوره و تعیین وقت با ما همراه شوید:
نقش والدین در بهبود و رفع اختلالات یادگیری کودک چیست؟
خوشبختانه، برای کودکانی که در به کار بردن و کنترل مهارت های حرکتی ظریف، زبان درکی و یا بیانی چالش دارند، کمک های بهینه ای وجود دارد. کودکان، حتی کودکان بسیار کوچکی که در مهارت های حرکتی ظریف مشکل دارند، می توانند با مراجعه به یک متخصص کاردرمانی برای بهبود مهارت های خود بهره مند شوند. متخصصین کاردرمانی میتواند در بهبود مهارت های حرکتی، تون عضلانی و هماهنگی چشم و دست به کودکان کمک کرده و همچنین مهارتهای اجتماعی و خود تنظیمی را نیز در کودکان بهبود بخشند.
چنانچه متوجه شدید که کودکتان مشکلات گفتاری داشته و یا مهارت های گفتاری او با تأخیر مواجه است، با پزشک متخصص اطفال کودک خود صحبت و مشورت کنید. پزشک متخصص اطفال کودک شما ممکن است از کودک تست شنوایی گرفته و شرایط حنجره و رفلکس های کودک شما را بررسی کند. چنانچه کودک نیاز به مداخلات گفتاردرمانی زود هنگام داشته باشد، کودک شما به یک آسیب شناس گفتار و زبان ارجاع داده می شود تا در بهبود مهارت های ارتباطی و گفتاری به او کمک شود.
مشکلات گفتاری و برخی از مشکلات حرکتی (به ویژه زمانی که با چالش های اجتماعی همراه شوند) ممکن است از نشانههای اختلال اوتیسم در کودکان باشند، که برخلاف اختلالات یادگیری، در اوایل کودکی میتوان این اختلال را در کودک تشخیص داد. تشخیص زودهنگام و مداخلات درمانی مناسب میتوانند برای کودک بسیار مفید باشد. چنانچه شما و یا معلم و یا پزشک کودکتان متوجه شدید که کودکتان برخی از علائم اولیه اوتیسم را نشان می دهد، برای بررسی و ارزیابی دقیق کودک به یک پزشک متخصص و یا متخصص کاردرمانی مراجعه کنید.
فعالیت هایی که والدین می توانند برای کمک به کودک در خانه انجام دهند
در نظر داشته باشید که پیگیری و حمایت از یادگیری کودکتان در خارج از کلاس درس نیز بسیار مهم و ضروری می باشد. فعالیتهای سادهای مانند کتاب خواندن، شمارش و یا نقاشی کردن همراه با کودک میتواند به او کمک کند تا مهارتهای خود را در محیط های کم استرس تمرین کند. به عنوان مثال، وقت گذاشتن برای لذت بردن از کتاب خواندن همراه با کودک و یا رفتن به کتاب فروشی برای انتخاب کتابهایی که کودک دوست دارد میتواند مفید باشد. به همین ترتیب، می توان شمارش را به سادگی با شمردن سیب و گذاشتن آنها در ظرف میوه تمرین کرد.
هدف فعالیت های خارج از کلاس درس و جلسات درمانی این است که فرآیند یادگیری برای کودکان طبیعیتر و ساده تر شود. تمرین کردن با کودک بسیار مفید است، ولی والدین باید مراقب باشند که کودکان را تحت فشار قرار ندهند. والدین می بایست به گونه ای عمل کنند که کودک مشتاق شده و انجام دادن تمرینات، روشی سرگرمکننده برای یادگیری و مشارکت هر چه بیشتر او باشد.
بیشتر بخوانید: آشنایی با هشت فعالیت مفید برای کودکان پیش دبستانی
اهمیت حمایت از اعتماد به نفس کودکان
ابتلا به اختلالات یادگیری می توانند اعتماد به نفس کودکان را تضعیف کند. چنانچه کودکتان دچار نوعی اختلال یادگیری می باشد، می بایست به او کمک کنید تا مهارت هایی را که برای انعطاف پذیری بیشتر و مقابله در هنگام شکست ها نیاز دارد را بیاموزد. البته، در نظر داشته باشید که یادگیری این مهارت ها برای هر کودکی مفید و ضروری می باشد.
سوالات متداول
چنانچه کودک اغلب در طول یک فعالیت خاص ناامید می شود، ممکن است نشانه آن باشد که انجام آن مهارت ها برای او چالش برانگیز است.
بسته به علائمی که کودکان کوچک نشان می دهند، مداخلاتی که می توانند به آنها کمک کنند متفاوت خواهند بود. به عنوان مثال، متخصصین کاردرمانی می توانند به کودکانی که در مهارت های حرکتی ظریف مشکل دارند، کمک کنند. متخصصین گفتاردرمانی می توانند به کودکانی که مشکلات گفتار و زبان دارند، کمک کنند.
والدین به روش های مختلفی می توانند از کودکانی که علائم اولیه اختلالات یادگیری را نشان می دهند، حمایت کنند. در کنار شرکت در جلسات کاردرمانی و گفتاردرمانی، والدین می توانند با تمرین مهارت های لازم، در خارج از کلاس نیز از کودک خود حمایت کنند. به عنوان مثال، فعالیتهایی مانند کتاب خواندن، شمارش و یا نقاشی کردن با کودک میتوانند سبب شوند تا کودک مهارتهای خود را در محیط های کم استرس تمرین کند.
ترجمه توسط کلینیک کاردرمانی ذهنی و اختلالات یادگیری مرکز جامع توانبخشی ایران